http://hdl.handle.net/11089/9223 2026-04-07T04:43:35Z 2026-04-07T04:43:35Z Kowalski, Mieczysław http://hdl.handle.net/11089/9252 2018-02-01T11:19:06Z 1983-01-01T00:00:00Z

Migration and Stabilization Features of Rural Population in Poland Kowalski, Mieczysław Przyspieszona migracja z rolnictwa i ze wsi do przemysłu i miast jest jednym z podstawowych procesów społecznych w Polsce powojennej, a odwrotny kierunek przemieszczeń Jest nadal bardzo słaby. Skałę, uwarunkowania i skutki tego procesu trudno oceniać Jednoznacznie. Nasilają się jednak krytyczne opinie o niekorzystnej preselekcji migrantów z określonych kategorii ludności. Potrzebne są empiryczne badania skali dążeń wychodźczych ze wsi oraz czynników sprzyjających migracji lub stabilizacji. Zagadnienia te podjęto w badaniach ogólnopolskich w 1977 r. Struktura naszej zbiorowości (1664 małżeństw) odpowiada według wieku, poziomu wykształcenia i źródła utrzymania strukturze całej populacji wiejskiej kraju. Stwierdzona skala zamierzeń, migracyjnych jest bardzo znaczna, a ich struktura przestrzenna, demograficzna i społeczna wydaje się generalnie niekorzystna dla wsi. Zdecydowani migranci ("na pewno wyprowadzą się) stanowili 7% całej zbiorowości, w tym aż 95% wybrało miasta (zwłaszcza średnie i blisko położone), a tylko 5% - wieś. Dalsze 12% całego zbioru to potencjalni migranci ("być może wyprowadzą się") dla których głównym warunkiem realizacji zamierzeń było uzyskanie pracy lub mieszkania. Wreszcie zdecydowani na stabilizacje (81%), wśród czynników wiążących ich ze wsią, wymieniali głównie obiektywne składniki swojej sytuacji życiowej (własny dom, gospodarstwo, praca), rzadziej zaś ujawniali pozytywny stosunek do tej sytuacji (przywiązanie, zadowolenie, przyzwyczajenie). W tej grupie 19% nie zamierzało migrować Jedynie z braku takiej możliwości. Zatem ogólnie co piąta rodzina planowała w ciągu kilku lat przejście ze wsi do miasta, zas pozostanie na wsi wiązało się głównie z realistyczną oceną sytuacji życiowej, a rzadziej było pozytywnym wyborem. Analizy statystyczne pozwoliły ustalić zespół cech rodzin sprzyjających migracji lub stabilizacji. Były to, poczynając od najważniejszych: przynależność społeczno-zawodowa, własność mieszkania (ale bez znaczenia jest jego standard, podobnie jak dochody pieniężne), wiek, poziom wykształcenia, pochodzenie terytorialne, region kraju (ale nie typ wioski). Znacznie silniejsze tendencje do migracji wystąpiły wśród wyżej wykwalifikowanych pracowników umysłowych, chłopów-robotników i robotników wykwalifikowanych, rodzin wynajmujących mieszkania, młodszych i wyżej wykształconych, przybyłych na dany teren, na obszarach Polski zachodniej i północnej. Natomiast orientacja stabilizacyjna cechowała rolników indywidualnych, robotników rolnych, pracowników umysłowych o niższych kwalifikacjach i nie pracujących zawodowo, rodziny posiadające własne mieszkania, starszych niżej wykształconych, zamieszkujących dany teren od urodzenia. Mniejsza, choć także istotna, okazała się rola czynników subiektywnych, takich Jak zadowolenie z różnych składników sytuacji życiowej, czy stereotypowe oceny wiejskiego i miejskiego środowiska. Kryzys gospodarczy Polski w rzeczywistości znacząco zahamował proces migracyjny, ale ostateczne badania sygnalizują utrzymywanie się silnych dążeń wychodźczych ze wsi i wskazują na zjawisko niejako "odłożonej migracji".

1983-01-01T00:00:00Z Frykowski, Maciej http://hdl.handle.net/11089/9251 2018-02-01T11:19:06Z 1983-01-01T00:00:00Z

Mass Culture and Cultural Traditions of Village Frykowski, Maciej Rozpad tradycyjnej kultury ludowej jako systemu spajającego wiejską społeczność lokalną ma ścisły związek z procesem urbanizacji wsi. Odrzucenie dawnych wzorów oraz akceptacja miejskiego etylu życia łączy się często z ujemną oceną wszystkiego, co z wsią związane, a zwłaszcza perspektywy wyboru wsi jako miejsca zamieszkania. Szczególnie dotkliwie, zwłaszcza przez młodzież, odczuwana jest nierówność szans uczestnictwa w kulturze w porównaniu z mieszkańcami miast. Jedyną dziedziną, w której ta dyskryminacja nie jest odczuwana, jest uczestnictwo w kulturze masowej, które obecnie, zwłaszcza dzięki telewizji, ma charakter powszechny również na wsi. Jednak środki masowego przekazu, niwelując dysproporcje w tej aferze, wzmagają zarazem "impakt urbanizacji" przez lansowanie miejskich wzorów konsumpcji. Powyższa teza, mająca charakter obiegowego stereotypu, poddana została empirycznej weryfikacji. Oddziaływanie mass mediów na odbiorców, wzajemna konkurencyjność bądz komplementarność poszczególnych środków przekazu oraz ich społeczny zasięg stanowią zjawiska poddające się kwantyfikacji. Podobnie empiryczny charakter ma analiza relacji zachodzących między uczestnictwem w kulturze masowej a postawami wobec wartości związanych z tradycją lokalną i ustalenie, czy sprowadzają się one do wypierania kultury tradycyjnej przez masową, czy też oba te układy ewoluują w sposób wzajemnie niezależny. Kultura ludowa, rozumiana nie Jako zespół barwnych zewnętrznych atrybutów, lecz jako styl życia i system wartości, uległa dezintegracji. Jednak owe "zewnętrzne atrybuty" zostały odrzucone w jeszcze większej mierze jako elementy podkreślające odrębność między miastem a wsią. Badania przeprowadzone jeszcze w 1977 r. wykazały, poza minimalnym zakresem świadomego nawiązywania do tradycyjnych obrzędów i obyczajów oraz zanikiem stosowania strojów ludowych, także brak związku między postawą wobec kultury ludowej a stosunkiem do lokalnej tradycji historycznej. Odrzucenie kultury ludowej jako wartości nie wynika z uprzedzeń wobec tradycji jako takiej. W świadomości mieszkańców wsi nastąpiło osłabienie, a niekiedy zerwanie związku między tzw. folklorem, a lokalnymi wartościami kulturowymi. Z kolei uczestnictwo w kulturze masowej, choć stanowi ważny element wzoru spędzania czasu wolnego, nie odgrywa jednak zbyt wielkiej roli w hierarchii zainteresowań, a także nie stanowi najpopularniejszego sposobu rozrywki. Kultura masowa nie stanowi konkurencji dla tradycji lokalnych, a niekiedy znaczne aspiracje w tej dziedzinie wiążą się z istotną wiedzą oraz pozytywną postawą wobec lokalnej tradycji historycznej: dotyczy to zwłaszcza inteligencji, a w pewnej mierze i robotników wykwalifikowanych. Te właśnie kategorie mogą stanowić społeczną bazę dla kulturowej reintegracji społeczności lokalnych.

1983-01-01T00:00:00Z Piotrowski, Marcin http://hdl.handle.net/11089/9250 2018-02-01T11:19:06Z 1983-01-01T00:00:00Z

Forms of Recreation of Rural Population Piotrowski, Marcin Artykuł jest próbą konceptualizacji projektu badań autora na temat form rekreacji - rozumianej jako wszystko to, co dzieje się w czasie wolnym od pracy i przynosi człowiekowi odprężenie, odpoczynek, wzbogaca jego osobowość. Jest tych form wiele - życie kulturalne, religijne, sport, życie towarzyskie itp. Autor pragnie w pierwszej kolejności poznać i opisać wszystkie te działania ludzkie, a następnie dokonać ich analizy w płaszczyźnie funkcjonalnej i semiotycznej, uważając, że zachowania są jednym z elementów znaczących i symbolicznych równie ważnych jak tradycyjnie rozumiany symbol, znak. Badania podjęte były w tradycyjnych i modernizujących się środowiskach wiejskich celem wykazania różnic i podobieństw w sposobach rekreacji, wykrycia ich tradycyjnego i współczesnego obrazu. Ostateczny cel pracy, obok aspektu poznawczo-naukowego, ma przynieść poszerzenie wiedzy praktycznej na użytek animatorów i decydentów afery życia kulturalnego ludności wiejskiej.

1983-01-01T00:00:00Z Pilichowski, Andrzej http://hdl.handle.net/11089/9249 2018-02-01T11:19:06Z 1983-01-01T00:00:00Z

Transformations in Peasant Agriculture in Yugoslavia and Poland Pilichowski, Andrzej W artykule podjęto zagadnienie porównania wybranych cech społeczno-ekonomicznej sytuacji wsi i rolnictwa chłopskiego w Jugosławii i w Polsce. System ustrojowy w analizowanych krajach opiera się na zasadach socjalizmu (w Jugosławii "socjalizmu samorządowego"). Bardzo podobna jest (zaś odmienna niż w innych państwach socjalistycznych) struktura form własności ziemi - ca 80% gruntów pozostaje w rękach indywidualnych gospodarstw chłopskich, gospodarstwa te są stosunkowo małe pod względem obszaru: średnia wielkość w Jugosławii - 3,8 ha, w Polsce - 5,4 ha. W obu krajach istniejąca struktura agrarna ma swoje mocne podłoże historyczne - w wieku XIX i początkach XX w. kapitalizm wykazywał tam cechy niedorozwoju, co ze szczególną siłą powodowało utrwalenie się struktury drobnotowarowej w gospodarce narodowej, a warstwy chłopskiej - w strukturze społeczeństwa. W okresie po II wojnie światowej, w wyniku intensywnych procesów industrializacji, zachodzą w obu krajach duże procesy deagraryzacji; w Jugosławii w ciągu trzydziestu lat udział ludności rolniczej wśród ogółu zmniejszył się z 73% do 28,5%, zaś w Polsce z ok. 50% do 21,5% w roku 1981. Towarzyszył temu proces migracji ludności wiejskiej do miast - w latach 1948-1981 o ok. 25% wzrósł odsetek ludności miejskiej w analizowanych krajach. Procesy deagraryzacji wywołały w obu krajach te same procesy pochodne, tj.:starzenie się ludności rolniczej, albowiem odchodzą z rolnictwa przede wszystkim ludzie młodzi; 2 ) feminizacja rolnictwa chłopskiego wyrażająca się w przewadze kobiet nad mężczyznami w gospodarce chłopskiej (zwłaszcza w starszych grupach wiekowych, w młodszych zaś jest odwrotnie, co też jest poważnym problemem ekonomicznym i społecznym); 3) niski stosunkowo poziom kwalifikacji, osób pozostających na gospodarstwie, wynikający zarówno z zaawansowanego wieku części rolników, jak i z tzw. "negatywnej selekcji" tj. z faktu, że młodzież lepiej wykształcona częściej niż pozostała odchodzi z rolnictwa. Z procesami wyżej wskazanymi współwystępowały: a) zjawisko "niedookreślonych" celów stawianych przed rolnictwem chłopskim przez politykę rolną (ważny aspekt ideologiczny); b)brak obiektywnych przesłanek realizacji efektywnej produkcji rolnej (deficyt środków produkcji itp.); c )traktowanie rolnictwa de facto jako "gorszego" sektora gospodarki (tak w sferze ekonomicznej, jak i społecznej, więc praca w rolnictwie i wieś zajmowały odległe miejsce w systemie wartości społecznych. W rezultacie tych procesów rolnictwo chłopskie w analizowanych krajach znalazło się w impasie, co odzwierciedliło się bezpośrednio w znacznie niższej, w stosunku do swych potencjalnych możliwości, produkcji rolnej. W ostatnim okresie czasu w obu krajach na skutek kłopotów gospodarczych duże nadzieje wiąże się ze wzrostem produkcji rolnej, odmiennie jednak - jak się wydaje - postrzega się perspektywy rozwojowe rolnictwa chłopskiego.

1983-01-01T00:00:00Z