http://hdl.handle.net/11089/196 2026-04-28T16:38:16Z http://hdl.handle.net/11089/58213 Rytuał tabu w języku potocznym: Analiza konwersacyjno-interakcyjna Urbaniak, Ewa Przedmiotem monografii jest zjawisko rytuału tabu stosowanego przez uczestników podczas sekwencji traktujących o tematach tabu. Analiza opiera się na danych empirycznych pozyskanych z transkrypcji codziennych rozmów młodych użytkowników języka polskiego. Prezentowane rozważania mają charakter konwersacyjno-interakcyjny i opierają się na założeniu, że poruszając kwestię tabu, rozmówcy stosują rytuał, o konkretnej strukturze, organizacji i bazujący na określonych mechanizmach językowych. Rytuał tabu umożliwia zatem przeprowadzenie rozmowy zgodnie z powszechnie obowiązującymi normami społeczno-kulturowymi nie zagrażając harmonii interakcyjnej. Cel badania stanowi omówienie poszczególnych elementów na poziomie konwersacyjnym oraz interakcyjnym, takich jak typy granic rytuału, jego wewnętrzny układ czy określone mechanizmy pragmatyczne. W ten sposób rytuał tabu traktowany jest jako szczególny rodzaj sekwencji, wyróżniający się określonymi strukturami i pełniący konkretne funkcje socjopragmatyczne i interpersonalne. Publikacja finansowana w ramach funduszu rozwoju naukowego Wydziału Filologicznego UŁ; The object of the monograph is the phenomena of taboo ritual applied by participants in sequences considering a taboo subject. The analysis is based on empirical data gathered from transcriptions of everyday conversations of young speakers of Polish. It is a conversational and interactive analysis based on the assumption that while talking about taboo, the interlocutors implement a specific ritual, based on a concrete structure, organisation and linguistic mechanisms. Therefore, the taboo ritual enables the speakers to conduct the conversation due to generally accepted sociocultural rules and not threatening the interaction harmony. The aim of the investigation is to describe some elements on the conversational and interactional level, such as the types of ritual’s frontiers, its internal organisation and some specific pragmalinguistic mechanisms. The taboo ritual is treated then as a specific type of sequence that is characterized by determined structures and plays concrete sociopragamatic and interpersonal functions. 2023-08-11T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/58210 Polsko-śląsko-niemieckie Szybolety w rejonie Śląska Cieszyńskiego Kowalczyk, Andrzej Starotestamentowe słowo szybolet jest określeniem dla fonetycznych znaków rozpoznawczym danych języków czy dialektów, które potrafią posłużyć do odróżnienia użytkowników tychże od osób nimi niewładających. Pewne głoski, wyrazy czy nawet całe zdania na przestrzeni wieków służyły do odróżniania „swoich” od „obcych” zarówno w sytuacjach życia codziennego, jak i kryzysowych w postaci konfliktów czy pogromów. Obszar Śląska Cieszyńskiego pod względem językowym cechuje się dużym zróżnicowaniem, gdyż w lokalnym dialekcie, który jest odmianą dialektu śląskiego widoczne są silne wpływy czeskie i niemieckie. Część zjawisk fonetycznych w nim występujących, takich jak jabłonkowanie, może być interpretowane jako szybolet i służyć odróżnieniu gwary cieszyńskiej od pozostałych gwar śląskich i języków sąsiednich.; Originating in the Old Testament, the word shibboleth is a term used for phonetic identification marks of a certain language or Dialect, which can be used for distinguishing between their native users and people without the ability to use them fluently. Some sounds, words or even whole phrases were used in History to distinguish locals from outlanders in domestic situation as well as crisis times in form of conflicts or pogroms. Shibboleths are a natural Phenomenon existing due to the local evolution of languages, however they may be used for discrimination. The region of Cieszyn Silesia is characterised by a huge diversity in the area of language, because in the local dialect, which is one of the polish dialects, there is a strong Czech and German influence. Some of its phenomena, like the jabłonkowanie, may be seen as schibboleth and used for distinguishing the Cieszyn Silesian dialect users from the users of other Silesian dialects and natives in the neighbour languages. 2023-08-25T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/58209 Nośniki tożsamości wilamowskiej oraz ich rewitalizacja Hołodewicz, Olga W artykule wymieniono oraz zwięźle scharakteryzowano elementy kultury i tradycji Wilamowian, które są najistotniejsze dla ich tożsamości etnicznej oraz poczucia kulturowej odmienności. Są to przede wszystkim zagrożony współcześnie wymarciem język wilamowski i tradycyjny strój kobiecy. Wspominano również o literaturze pięknej napisanej po wilamowsku, zaznaczając przy tym, że nie jest ona czymś szeroko znanym wśród mieszkańców miasteczka i nie stanowi istotnego nośnika tożsamości lokalnej w porównaniu z językiem i strojem. W tekście został opisany również problem prześladowania kultury wilamowskiej w okresie rządów komunistycznych w Polsce oraz dynamika procesów rewitalizacyjnych po upadku komunizmu w 1989 roku.; The article lists and briefly characterizes the elements of Vilamovian culture and tradition that are most essential to their ethnic identity and sense of cultural difference. These are, first and foremost, the Wymysorys (Vilamovian) language, which is currently in danger of extinction, and the traditional women’s attire. The article also references belles-lettres, or fine literature, written in the Vilamovian language, emphasizing that it is not widely known among the town’s residents, and is not an important carrier of local identity in comparison to language and attire. The text further details the issue of the persecution of the Vilamovian culture under the communist rule in Poland, and the dynamics of the language revitalization processes after the fall of communism in 1989. 2023-08-25T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/58208 Symboliczny wymiar rodziny na tle przemian politycznych w wybranych filmach Zhanga Yimou i Chena Kaige Braszka, Justyna W artykule przeanalizowane zostały wątki filmów: Żyć! (1994) w reżyserii Zhanga Yimau oraz Żegnaj, moja konkubino (1993) Chena Kaige. Głównym motywem artykułu jest obraz rodziny na tle politycznych przemian, zwłaszcza na tle Wielkiej Rewolucji Kulturalnej i wyniszczającej polityki Mao Zedonga. Analizę obu filmów poprzedza wstęp, który przedstawia zarys filmowych motywów tzw. Piątej Generacji.; The article analyzes the themes of the films: To Live! (1994) directed by Zhang Yimou and Farewell My Concubine (1993) by Chen Kaige. The main theme of the article is the image of the family against the background of political changes, especially against the backdrop of the Great Cultural Revolution and Mao Zedong's destructive policy. The analysis of both films is preceded by an introduction, which outlines the film motifs of the so-called Fifth Generation. 2023-08-25T00:00:00Z