http://hdl.handle.net/11089/38565 2026-04-04T16:57:41Z http://hdl.handle.net/11089/38594 Whistleblower Rights and Protection in The Workplace: the Role of Trade Unions in Poland Selected Issues Kobroń-Gąsiorowska, Łucja The article discusses selected problems related to trade unions’ functions and their future role in the protection of whistleblowers. The author analyzes the current provisions of the Act on Trade Unions concerning the functioning of trade unions in protecting whistleblowers in the workplace, reporting irregularities (illegal, unethical or otherwise inappropriate activities) and the use of collective bargaining power of trade unions. Workers’ representatives have an express right to assist whistleblowers as defined by national law. The author states that the functions of trade unions under trade union law in Poland in reporting irregularities are often perceived as signaling and, consequently, limited.; W artykule omówiono wybrane problemy związane z funkcjami związków zawodowych i ich przyszłą rolą w ochronie sygnalistów. Autorka analizuje aktualne przepisy ustawy o związkach zawodowych dotyczące funkcjonowania związków zawodowych w aspekcie ochrony sygnalistów w miejscu pracy, zgłaszania nieprawidłowości (działań niezgodnych z prawem, nieetycznych lub w inny sposób niewłaściwych) oraz korzystania z sił rokowań zbiorowych związków zawodowych. Przedstawiciele pracowników mają wyraźne prawo do wspierania sygnalistów w sposób określony przez prawo krajowe. Autorka stwierdza, że funkcje związków zawodowych na gruncie prawa związkowego w Polsce w zakresie zgłaszania nieprawidłowości są często odbierane jako sygnalizacyjne a w konsekwencji są ograniczone. 2021-06-30T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/38596 Collective Labour Rights of Self-Employed Persons on the Example of Spain: is There any Lesson for Poland? Tyc, Aneta This paper aims to analyse collective labour rights of both “classic” selfemployed persons and economically dependent self-employed workers under the Spanish Statute of Self-Employed Workers (Ley 20/2007 del Estatuto del Trabajo Autónomo). The author applies comparative analysis and critical reasoning with a view to answering the questions: is the scope of protection wide enough, and can Poland draw a lesson from it? The paper presents evidence that demonstrates that among all self-employed workers, only economically dependent self-employed workers are granted the right to bargain collectively. However, findings suggest that in practice, collective bargaining is stymied mainly because it takes place only at the enterprise level, and because the number of economically dependent self-employed workers is minimal. The paper concludes that collective labour rights under the Statute of Self-Employed Workers could be better protected (especially as regards “classic” self-employed persons). On the other hand, however, in Poland, the lack of any criteria that would enable a diversification of the scope of collective rights granted to self-employed persons is subject to criticism. It appears that in some areas the legislator should differentiate the scope of protection. The criterion of economic dependence, which exists in Spanish law, could be successfully used for this purpose.; Celem artykułu jest analiza zbiorowych praw pracowniczych zarówno „klasycznych” samozatrudnionych, jak i samozatrudnionych ekonomicznie zależnych w świetle hiszpańskiej ustawy Prawo samozatrudnionych (Ley 20/2007 del Estatuto del Trabajo Autónomo).Autorka posługuje się metodą porównawczą i wykorzystuje krytyczne rozumowanie, aby odpowiedzieć na pytania: czy zakres ochrony jest dostatecznie szeroki i czy Polska może wyciągnąć wnioski z uregulowań hiszpańskich. W artykule wskazano, że spośród wszystkich samozatrudnionych tylko osoby samozatrudnione ekonomicznie zależne mają prawo do rokowań zbiorowych. Wyniki sugerują jednak, że w praktyce negocjacje zbiorowe są trudne, głównie dlatego, że odbywają się one wyłącznie na poziomie przedsiębiorstwa oraz ponieważ liczba pracowników samozatrudnionych ekonomicznie zależnych jest znikoma. W artykule podniesiono, że zbiorowe prawa pracownicze wynikające z Prawa samozatrudnionych mogłyby być lepiej chronione (zwłaszcza w odniesieniu do „klasycznych” samozatrudnionych). Z drugiej strony w Polsce krytykuje się brak jakichkolwiek kryteriów, które pozwalałyby na zróżnicowanie zakresu praw zbiorowych przysługujących osobom prowadzącym działalność na własny rachunek. Wydaje się, że w niektórych obszarach ustawodawca powinien zróżnicować zakres ochrony. W tym celu z powodzeniem można zastosować kryterium zależności ekonomicznej, które istnieje w prawie hiszpańskim. 2021-06-30T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/38595 Staff Representation Rights Related to The Creation Of Employee Capital Plans (PPK) Krajewski, Marcin The article presents the role of the staff representation under the Act of 4 October 2018 on Employee Capital Plans. Employee Capital Plans (PPK) are the part of third pillar of polish pension system. By creating the PPK, the legislature placed the staff representation and the employer under an obligation to co-decide on the form of the created capital plan. The method of identifying the staff representation, as defined in the Act on Employee Capital Plans, is modelled on the regulation contained in the Act on Occupational Pension Schemes. The Act on Employee Capital Plans states, that an occupational trade union organisation operating within the premises of the company excludes the competence of representation of employees. The legitimacy of the primacy of the trade union over the non-union representation of the staff stems, first of all, from the possibility of guaranteeing the employees’ effective participation in the selection of the financial institution.; W artykule przedstawiono rolę reprezentacji pracowniczej w świetle ustawy z dnia 4 października 2018 r. o PPK. Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) są częścią trzeciego filaru polskiego systemu emerytalnego. Tworząc PPK, ustawodawca nałożył na reprezentację pracowników i pracodawcę obowiązek współdecydowania o formie tworzonego planu kapitałowego. Sposób wyłaniania reprezentacji załogi, określony w ustawie o pracowniczych planach kapitałowych, wzorowany jest na regulacji zawartej w ustawie o pracowniczych programach emerytalnych. Ustawa o PPK stanowi, że zakładowa organizacja związkowa działająca w podmiocie zatrudniającym wyłącza kompetencje pozazwiązkowej reprezentacji osób zatrudnionych. Zasadność prymatu związku zawodowego nad pozazwiązkową reprezentacją załogi, wynika przede wszystkim z możliwości zagwarantowania stronie zakładowej rzeczywistego udziału w wyborze instytucji finansowej. 2021-06-30T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/38592 Powers of Trade Union Activists Engaged in Self-Employment – Assessment of Polish Legislation Duraj, Tomasz The objective of the foregoing article is an analysis of the rights which the Polish legislature granted to self-employed trade union activists after the extension of coalition rights to these persons. In this regard, the trade union law extended to self-employed persons working as sole traders protection, which until 2019 was reserved exclusively for employees. Pursuant to the amendment of July 5, 2018, self-employed trade union activists were granted – based on international standards – the right to non-discrimination on the basis of performing a trade union function, the right to paid leaves from work, both permanent and ad hoc in order to carry out ongoing activities resulting from the exercise of a trade union function, and the protection of the sustainability of civil law contracts which form the legal basis for the services provided. the exercise of a trade union function, and the protection of the sustainability of civil law contracts which form the legal basis for the services provided.The author positively assesses the very tendency to extend employee rights to self-employed persons acting as union activists. However, serious doubts are raised by the scope of privileges guaranteed to non-employee trade union activists and the lack of any criteria differentiating this protection. Following the amendment of the trade union law, the legislator practically equates the scope of rights of self-employed trade union activists with the situation of trade union activists with employee status. This is not the right direction. This regulation does not take into account the specificity of self-employed persons, who most often do not have such strong legal relationship with the employing entity as employees. The legislature does not sufficiently notice the distinctness resulting from civil law contracts, which form the basis for the provision of work by the selfemployed the separateness resulting from civil law contracts, which constitute the basis for the performance of work by the self-employed. According to the author, the scope of rights guaranteed de lege lata to self-employed union activists constitutes an excessive and unjustified interference with the fundamental principle of freedom of contract on the basis of civil law employment relations (Art. 3531 of the Civil Code). From the point of view of international standards, it would be enough to ensure the right of these persons to non-discrimination on the basis of performing a trade union function; the right to unpaid temporary leaves from work in order to perform current activities resulting from the performed trade union function; the right to high compensation in the event of termination of a civil law contract with a self-employed trade union activist in connection with the performance of his functions in trade union bodies and full jurisdiction of labour courts in cases arising from the application of trade union law provisions.The disadvantage of the regulation at issue is also that Polish collective labour law does not in any way differentiate the scope of the rights and privileges guaranteed to self-employed trade union activists, ensuring the same level of protection for all. In that area, it appears that the legislature de lege ferenda should differentiate the scope of that protection by referring to the criterion of economic dependence on the hiring entity for which the services are provided.; Przedmiotem artykułu jest analiza uprawnień, jakie polski ustawodawca zagwarantował samozatrudnionym działaczom związkowym po rozszerzeniu na te osoby prawa koalicji. W tym zakresie ustawa związkowa rozciągnęła na osoby pracujące zarobkowo na własny rachunek w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej ochronę, która do 2019 roku była zastrzeżona wyłącznie dla pracowników. Na mocy nowelizacji z dnia 5 lipca 2018 roku przyznano samozatrudnionym działaczom związkowym – powołując się na standardy międzynarodowe – uprawnienia w przedmiocie niedyskryminacji ze względu na pełnienie funkcji związkowej, prawo do płatnych zwolnień od świadczenia pracy, zarówno o charakterze stałym, jak i doraźnym, w celu wykonywania bieżących czynności wynikających z realizowanej funkcji związkowej, a także ochronę trwałości kontraktów cywilnoprawnych stanowiących podstawę prawną świadczonych usług.Autor pozytywnie ocenia samą tendencję co do rozszerzania uprawnień pracowniczych na osoby samozatrudnione pełniące funkcję działaczy związkowych. Poważne wątpliwości budzi jednak zakres przywilejów gwarantowanych związkowcom-niepracownikom oraz brak jakichkolwiek kryteriów różnicujących tę ochronę. Ustawodawca po nowelizacji prawa związkowego praktycznie zrównuje zakres uprawnień samozatrudnionych działaczy związkowych z sytuacją związkowców posiadających status pracowniczy. To nie jest właściwy kierunek. Regulacja ta nie uwzględnia w żadnym razie specyfiki osób pracujących na własny rachunek, które najczęściej nie pozostają w tak silnej więzi prawnej z podmiotem zatrudniającym, jak pracownicy. Ustawodawca nie dostrzega w wystarczającym stopniu odrębności wynikających z umów cywilnoprawnych, które stanowią podstawę świadczenia pracy przez samozatrudnionych. Zakres uprawnień gwarantowanych de lege lata samozatrudnionym działaczom związkowym zdaniem Autora stanowi nadmierną i nieuzasadnioną ingerencję w fundamentalną na gruncie cywilnoprawnych stosunków zatrudnienia zasadę wolności umów (art. 3531 KC). Z punktu widzenia standardów międzynarodowych wystarczyłoby zapewnić tym osobom prawo do niedyskryminacji ze względu na pełnienie funkcji związkowej; prawo do nieodpłatnych doraźnych zwolnień od świadczenia pracy w celu wykonywania bieżących czynności wynikających z realizowanej funkcji związkowej; prawo do wysokiej rekompensaty na wypadek rozwiązania z samozatrudnionym działaczem związkowym umowy cywilnoprawnej w związku z wykonywaniem przez niego funkcji w organach związku zawodowego oraz pełną kognicję sądów pracy w sprawach powstających na tle stosowania przepisów prawa związkowego.Wadą analizowanej regulacji jest również to, że polskie zbiorowe prawo pracy nie różnicuje w żaden sposób zakresu uprawnień i przywilejów gwarantowanych samozatrudnionym działaczom związkowym, zapewniając wszystkim ten sam poziom ochrony. Wydaje się, że w tym obszarze ustawodawca de lege ferenda powinien zróżnicować zakres tej ochrony, odwołując się do kryterium zależności ekonomicznej od podmiotu zatrudniającego, na rzecz którego świadczone są usługi. 2021-06-30T00:00:00Z