http://hdl.handle.net/11089/1100 Sun, 01 Nov 2026 20:37:00 GMT 2026-11-01T20:37:00Z http://hdl.handle.net/11089/59535 Dzieje burzliwej przyjaźni. Karol Sienkiewicz i Piotr Kopczyński: koledzy z Liceum Krzemienieckiego: przyjaciele – sąsiedzi – polityczni oponenci Karpińska, Małgorzata Przyjaźń to relacja uczuciowa między ludźmi niezwiązanymi ze sobą więzami krwi, ani romantycznej namiętności. Piotr Kopczyński i Karol Sienkiewicz, równolatkowie spotkali się po raz pierwszy w szkołach winnickich. Później obaj uczyli się w Liceum Krzemienieckim. Najpierw wspólna nauka, a później niespodziewane sąsiedztwo silnie ugruntowało ich przyjacielskie relacje. Zbliżały ich do siebie średnioszlacheckie pochodzenie, skromna sytuacja finansowa rodzin, klienckie relacje z domem Czartoryskich, a przede wszystkim z ks. Adamem J. Czartoryskim. Także sympatia pozostałych członków rodziny wspierała tę przyjaźń. Wybuch powstania w 1830 r. na chwilę oddalił ich fizycznie od siebie. Spotkali się ponownie w lipcu 1831 r. w rozgorączkowanej powstańczej Warszawie. Twarde konserwatywne poglądy Karola, napotkały na opór Kopczyńskiego. Konflikt ich politycznych postaw w połączeniu z cechami charakteru na wiele długich, gorzkich lat zachwiał przyjaźnią, nieomal jej nie zniszczył. Powróciła po latach jednak już raczej jako sentyment za młodością, jako familijna życzliwość.; Friendship is an emotional bond between people who are not related by blood or romantic passion. Piotr Kopczyński and Karol Sienkiewicz, who were of the same age, first met at schools in Winnica. Later, both studied at the Krzemieniec Lyceum. First their shared education, and then the unexpected neighborly connection, strongly solidified their friendship. They were brought closer by their moderately noble origins, their families’ modest financial situation, their client-like relationship with the Czartoryski family, and especially with Prince Adam J. Czartoryski. The sympathy of the other family members also supported this friendship. The outbreak of the 1830 uprising briefly distanced them physically. They met again in July 1831 in the fevered atmosphere of insurgent Warsaw. Karol’s strong conservative views met resistance from Kopczyński. The conflict between their political stances, combined with their character traits, shook their friendship for many long, bitter years, almost destroying it. However, it eventually returned, though more as a nostalgic sentiment for their youth, as a familial goodwill. Tue, 20 Oct 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59535 2026-10-20T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59534 Relacje i więzi rodzinne w wybranej XIX-wiecznej młodzieńczej korespondencji Jacka Malczewskiego Glugla, Paweł Jacek Malczewski pozostawił po sobie bogatą spuściznę nie tylko w zakresie sztuki, ale także epistolografii. Jego listy i inne artefakty rozproszone są w wielu instytucjach nauki, kultury i sztuki. Szczególnie interesująca jest jego korespondencja, w tym z lat młodzieńczych, w której wyraźnie dostrzega się istniejące relacje rodzinne i więzy z najbliższymi. Listy Malczewskiego są istotnym, chociaż nie jedynym, dopełnieniem biografii artysty. Emanuje z nich autentyczna synowska miłość pełna szacunku wobec rodziców, a także rodzeństwa. Większą część listów Jacek adresował do ojca, z którym miał przyjacielskie relacje. Ojciec był dla niego ważnym przewodnikiem, nauczycielem, autorytetem, kształtował jego zmysły i charakter od najmłodszych lat. Matka czułą i troskliwą opiekunką, a siostry ceniły go i dbały, zwłaszcza w starszym wieku o jego byt i zdrowie. Malczewscy stanowili przykład patriarchalnej XIX-wiecznej rodziny, w której nie surowe nakazy i zakazy, ale miłość, szacunek i troska stanowiły o dobru wszystkich domowników. Wybrana korespondencja z lat młodzieńczych Malczewskiego obrazuje relacje między rodzicami a dziećmi, a także rodzeństwem, w istotnym dla każdego młodego człowieka okresie życia.; Jacek Malczewski left behind a rich legacy not only in art but also in epistolography. His letters and other artefacts are scattered in many institutions of science, culture and art. Of particular interest is his correspondence, including that from his teenage years, in which the existing family relationships and bonds with his loved ones are clearly discernible. Malczewski’s letters are an important, though not the only, complement to the artist’s biography. They emanate genuine filial love full of respect towards his parents and also his siblings. Jacek addressed most of his letters to his father, with whom he had a friendly relationship. His father was an important guide, teacher and authority for him, shaping his senses and character from an early age. His mother was a tender and caring nurturer, and his sisters cherished him and cared, especially in old age, for his livelihood and health. The Malczewski family was an example of a patriarchal 19th-century family in which it was not strict orders and prohibitions but love, respect and care that constituted the well-being of all members of the household. A selection of correspondence from Malczewski’s teenage years illustrates the relationship between parents and children, as well as siblings, at an important time in every young person’s life. Tue, 20 Oct 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59534 2026-10-20T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59533 „Po staremu z życzeniami, których ani czas, ani siwizna moja nie ostudziły – Twój zawsze Cię miłujący Jan” Kłak-Ambrożkiewicz, Marta Wybitny artysta Jan Matejko (1838–1893) przyszedł na świat w Krakowie w ekumenicznej rodzinie. Był synem osiadłego w Galicji Czecha, katolika, nauczyciela muzyki Franciszka Matejki oraz córki krakowskiego siodlarza Joanny Rossberg, wyznania ewangelickiego. Atmosfera panująca w domu rodzinnym, a również krakowskie środowisko naukowe i uniwersyteckie wpłynęły na zainteresowania Jana. Stał się on najwybitniejszym polskim malarzem historycznym a przy tym poważnie wpływał na kształtowanie wyobraźni historycznej Polaków. W oparciu o zachowane źródła archiwalne, w tekście zostały przybliżone tradycje domowych spotkań i rodzinnego muzykowania, towarzystwo artystyczne, koleżeństwo i przyjaźnie, braterstwo, różne typy relacji związanych z zaangażowaniem Jana Matejki w sprawy społeczne.; The outstanding artist Jan Matejko (1838–1893) was born in Kraków into an ecumenical family. He was the son of Franciszek Matejko, a Czech Catholic who had settled in Galicia and worked as a music teacher, and Joanna Rossberg, the Protestant daughter of a Kraków saddler. The atmosphere of his family home, together with the intellectual and academic milieu of Kraków, profoundly shaped his interests. Matejko became the foremost Polish history painter and played a pivotal role in shaping the historical imagination of the Polish nation. Drawing on preserved archival sources, this article reconstructs the traditions of family gatherings and domestic music-making, his artistic and social circles, friendships and collegial relationships, bonds of brotherhood, and the various forms of interpersonal relations that emerged from his engagement in social and public affairs. Tue, 20 Oct 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59533 2026-10-20T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/59532 Pamiątki z włosów – biżuteria, haftowane obrazki i obcięte pukle – jako znak związków rodzinnych i przyjacielskich Król, Urszula Zwyczaj przechowywania ściętych włosów lub tworzenia z nich różnych przedmiotów to bardzo stara tradycja. Jednak dopiero w XIX w., wraz z modą na zbieranie pamiątek, praktyki te rozwinęły się na niespotykaną dotąd skalę. Przedmioty wykonane z włosów były symbolem przyjaźni, więzi rodzinnych i miłości. Modne było tworzenie biżuterii z włosów: pierścionków, bransoletek, łańcuszków. Miało to wiele emocjonalnych znaczeń: powstawał przedmiot, który symbolizował więzi między bliskimi sobie, ale oddzielonymi od siebie ludźmi – przez sytuację życiową lub śmierć jednego z nich.Drugim rodzajem przedmiotów wykonanych z włosów były krajobrazy, sceny rodzajowe i haftowane monogramy dekoracyjne. Oprócz włosów, którym nadawano formę przedmiotu artystycznego, przechowywano prawdziwe, nieprzetworzone włosy ścięte ukochanej osobie. Mogły to być włosy osób wciąż żyjących, jednak szczególne znaczenie miały kosmyki włosów ścięte tuż po czyjejś śmierci.Tekst opisuje pamiątki z włosów (zarówno istniejące, jak i znane jedynie z literatury) związane z Fryderykiem Chopinem, ich znaczenie w relacjach społecznych i rodzinnych kompozytora oraz szerszy kontekst powstawania takich przedmiotów.; The custom of keeping cut hair or making various objects from it is a very ancient tradition. However, it was not until the 19th century, with its love of collecting souvenirs, that such practices developed to hitherto unknown proportions. Objects made from hair were a sign of friendship, family and love relationships. It was fashionable to make jewellery from hair: rings, bracelets, chains. This had many emotional meanings: an object was created that showed the bonds between people who were close but separated from each other – through a life situation or the death of one of them.The second type of objects made from hair were landscapes, genre scenes and decorative monograms embroidered with it. In addition to the hair, which was given the form of an artistic object, real, unprocessed hair cut off from a loved one was kept. This could be the hair of people who were still alive, however, strands of hair cut off moments after someone’s death were of particular importance.The text describes hair memorabilia (both existing and those known only from literature) associated with Fryderyk Chopin, their significance in the composer’s social and family relationships and the wider context of the creation of such objects. Tue, 20 Oct 2026 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/59532 2026-10-20T00:00:00Z