http://hdl.handle.net/11089/13232 Mon, 06 Apr 2026 18:57:55 GMT 2026-04-06T18:57:55Z http://hdl.handle.net/11089/13248 Sophia of Montferrat or the History of One Face Dąbrowska, Małgorzata Zofia z Montferrat, żona przedostatniego cesarza Bizancjum Jana VIII Paleologa, nie doczekała się dotąd zainteresowania historyków. Ich uwagę zatrzymał tylko jej brzydki wygląd, o którym napisali dziejopisarze bizantyńscy. Autorka rekonstruuje losy Zofii z Montferrat, analizując środowisko dworskie, z którego się wywodziła i wskazuje na ambicje polityczne rodu Montferrat, związanego z Bizancjum już od XII w. M. Dąbrowska podkreśla rolę papieża Marcina V w kreowaniu małżeństwa Jana z Zofią, przyglądając się motywom zawarcia tego związku i korzyściom, jakie miały z niego wynikać. Zofia z Montferrat została żoną Jana VIII i cesarzową bizantyńską w styczniu 1421 r., a opuściła Bizancjum w sierpniu 1426 r. Jej związek małżeński nie został przypuszczalnie zrealizowany. Analizując pobyt Zofii w Bizancjum, M. Dąbrowska podważa tradycyjny pogląd, że przyczyną odrzucenia Zofii przez Jana były różnice religijne między małżonkami (Zofia była katoliczką, jej mąż wyznawał prawosławie). Analiza źródeł prowadzi autorkę do wniosku, że powodem niezrealizowania małżeństwa była niechęć fizyczna wywołana brzydkim wyglądem Włoszki. M. Dąbrowska zwraca uwagę, że małżeństwo Jana z Zofią było tragiczną pomyłką dyplomacji bizantyńskiej i papieskiej, stanowiło ponadto prywatny dramat źle dobranej pary. W historii 5-letniego mariażu trudno dopatrzeć się wyjątkowych awantaży dla Bizancjum; zdaniem autorki, związek ten przyniósł więcej korzyści stronie zachodniej. Małżeństwo to miało charakter typowo polityczny, jak większość mariaży tego czasu, pieczętujących dyplomatyczne alianse układających się stron. Mon, 01 Jan 1996 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/13248 1996-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/13247 Legalization of Usurpers’ Power in Byzantium from the Seventh to the first Half of the Ninth Century Leszka, Mirosław J. Artykuł poświęcony jest problemowi legalizowania władzy uzurpatorów w okresie od VII do połowy IX w. Autor skoncentrował swoją uwagę na dwóch podstawowych kwestiach: w oparciu o jakie siły podejmowane były uzurpacje w państwie bizantyńskim oraz jakie kroki podejmowali uzurpatorzy, aby zalegalizować zdobytą władzę. Sumując rozważania dotyczące pierwszego problemu autor dochodzi do wniosku, iż armia bizantyńska, kręgi senatorskie, ludność Konstantynopola oraz Kościół stanowiły podstawowe zaplecze uzurpacji. Wspomniane siły uczestniczyły również w legalizowaniu władzy uzurpatorów, bowiem to do nich, zgodnie z bizantyńską tradycją konstytucyjną, należało wyniesienie władcy w okresie interregnum. Uzurpatorzy, choć przejmowali władzę łamiąc prawo, starali się uzyskać akceptację armii, senatu i ludu Konstantynopola oraz patriarchy stolicy dla swego kroku. Wypełniali w ten sposób formalne wymogi obowiązujące przy wyborze nowego cesarza podczas interregnum i stawali się w len sposób legalnymi władcami. Autor podkreśla fakt, iż procedura legalizacyjna analizowanego okresu jest w swej podstawowej części kontynuacją działań legalizacyjnych podejmowanych przez uzurpatorów we wczesnym Bizancjum. Nowym elementem, który dołączony został do proklamacji dokonywanej przez wojsko i senat, i aklamacji ludu stolicy, była koronacja celebrowana przez patriarchę Konstantynopola. Pojawiła się ona przy wyniesieniach legalnych władców bizantyńskich już w drugiej połowie V w., ale przy legalizowaniu władzy uzurpatorów zastosowana została dopiero przez Fokasa (602). Mon, 01 Jan 1996 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/13247 1996-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/13246 The Role of the Constantinopolitan Patriarch at the Early Byzantine Emperors’ Court Leszka, Małgorzata В. Artykuł poświęcony został roli, jaką odgrywali biskupi Konstantynopola na dworze cesarzy bizantyńskich w IV-VI w. Analizując wybory stołecznych biskupów autorka wskazuje na rosnące zainteresowanie nimi panujących, którzy starali się o to, by tron patriarszy znalazł się w rękach odpowiadających im kandydatów. Przedstawiając działalność konstantynopolitańskich biskupów na dworze cesarskim autorka podkreśla fakt, iż umiejący pozyskać zaufanie władcy patriarchowie mogli prowadzić własną politykę personalną w kręgach kleru, czy też uczestniczyć w kreowaniu oficjalnego stanowiska zajmowanego przez cesarzy w sprawach kościelnych. Ich działalność nie pozostawała również bez wpływu na charakter i rodzaj ustaw opuszczających cesarską kancelarię. Poparcie ze strony władców umożliwiało im także rozszerzanie zakresu własnych kompetencji kosztem innych diecezji. Rosnący autorytet stołecznych biskupów powodował, iż byli oni pośrednikami między innymi duchownymi a dworem cesarskim. Odgrywali także istotną rolę w życiu politycznym państwa, o czym świadczy choćby postawa Jana Chryzostoma podczas buntu Gainasa, czy wystąpienie patriarchy Akacjusza skierowane przeciw uzurpatorowi Bazyliskosowi. Widomym wyrazem znaczenia konstantynopolitańskich patriarchów stał się, od drugiej połowy V w., ich udział w elekcji władców oraz celebrowanie obrzędu koronacyjnego. Szczególne wymagania stawiane przed osobami pełniącymi tak ważną godność powodowały, iż nie wszyscy duchowni potrafili im podołać. Spora grupa stołecznych biskupów została zmuszona do odejścia z piastowanych stanowisk. Przyczynami tego zjawiska były: brak umiejętności współpracy z panującym i dworem cesarskim, reprezentowanie odmiennych przekonań religijnych niż miał aktualnie panujący władca, wreszcie zbyt słaba pozycja wobec konkurujących z konstantynopolitańskim biskupem duchownych. Na tronie patriarszym utrzymywali się ci, którzy potrafili dostosować się do wymagań stawianych im przez panującego, bowiem w ostatecznym rozrachunku to on był czynnikiem decydującym. Mon, 01 Jan 1996 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/13246 1996-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/13244 Gregory in Constantinople as a Responsaus of Pope Pelagius II Wolińska, Teresa Niniejszy artykuł prezentuje działalność Grzegorza, późniejszego papieża, jako nuncjusza papieskiego w Konstantynopolu. Czas jego misji przypada na lata ok. 579-584/5. Grzegorz reprezentował na dworze cesarskim interesy papieża Pelagiusza II (579-590). Wybrany na tak wysokie stanowisko z racji swego doświadczenia w służbie publicznej i walorów duchowych Grzegorz dobrze spełniał powierzone sobie obowiązki. Utrzymywał szerokie kontakty nie tylko z cesarzami i członkami ich rodzin, ale także z urzędnikami, dostojnikami dworu cesarskiego i ludźmi Kościoła, szczególnie patriarchami Konstantynopola. Próbował bezskutecznie uzyskać od cesarza Tyberiusza, a potem jego następcy Maurycjusza pomoc wojskową dla Rzymu zagrożonego przez Longobardów. Przedmiotem zainteresowania nuncjusza papieskiego, zwanego z grecka apokryzjariuszem, były także sprawy dogmatyczne, czego dowodem jest m. in. dysputa, jaką przeprowadził przed obliczem cesarza z patriarchą Eutychesem na temat zmartwychwstawania ciał. Demonstrując niechęć do życia na dworze cesarskim i do „spraw światowych” otaczał się mnichami, których zabrał ze sobą z Italii i dla których wygłaszał komentarze do Pisma iw. Nie przeszkadzało mu to być bardzo wnikliwym obserwatorem stosunków panujących w stolicy cesarstwa analizującym zakres wpływów poszczególnych postaci sceny politycznej i zależności istniejące pomiędzy nimi. Szerokość kontaktów Grzegorza w Konstantynopolu oraz dokładna analiza jego dzieł pozwalają podać w wątpliwość deklarowaną przez niego nieznajomość greki. Być może nie znał tego języka tak dobrze, by się nim swobodnie posługiwać, ale rozumiał go z całą pewnością. Po powrocie do Rzymu i wyborze na biskupa tego miasta Grzegorz bardzo często wykorzystywał swą znajomość miasta i dworu cesarskiego. Wielokrotnie zwracał się o pomoc w różnych sprawach do poznanych w Konstantynopolu osób, dając przy tym dowód bardzo dobrej orientacji w mechanizmach sprawowania władzy i wzajemnych zależnościach między wpływowymi dostojnikami i urzędnikami dworskimi. Większość swych znajomych traktował dość instrumentalnie i utrzymywał z nimi kontakty jedynie wówczas, gdy byli mu potrzebni. O ile dla Zachodu i dla samego Grzegorza pobyt w Konstantynopolu miał bardzo duże znaczenie, to na Wschodzie nie zwrócono wcale uwagi na papieskiego nuncjusza. Nie wspomina o nim żadne współczesne źródło bizantyńskie. Mon, 01 Jan 1996 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/13244 1996-01-01T00:00:00Z