Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny | Faculty of Economics and Sociology

Przemiany ludnościowe w Polsce w pierwszym ćwierćwieczu XXI w.

Thu, 01 Jan 2026 00:00:00 GMT

Przemiany ludnościowe w Polsce w pierwszym ćwierćwieczu XXI w. Szukalski, Piotr

Ciało i religia

Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 GMT

Ciało i religia Krajewska, Malwina Rozdział poświęcony jest relacjom i zależnościom zachodzącym pomiędzy ciałem ludzkim a rozmaitymi formami życia religijnego. Omawia je uwzględniając aspekty normatywne, teoretyczne jak i praktyczne. Podejmowane w nim zagadnienia początkowo odwołują się do perspektywy historycznej, w której punkt wyjścia stanowią sprzeczne ze sobą średniowieczne i renesansowe sposoby postrzegania cielesności w chrześcijańskiej Europie. Kolejne przywołane narracje dotyczą recepcji ludzkiego ciała w światowych religiach. Przywoływany jest islam, w którym powszechne jest podejście propagujące troskę i dbałość o ciało. Hinduizm, w którym ciało jest domem dla duszy będącym jedynie tymczasową manifestacją uwikłaną w cykl odrodzeń. Oraz buddyzm, dla którego ciało jest narzędziem do wyzwolenia z kręgu cierpienia i osiągnięcia stanu nieuwarunkowanego szczęścia – oświecenia. Rozdział poświęcony jest również metodom i technikom posługiwania się ciałem praktykowanym w różnych światowych religiach. Omawiane są reżimy cielesne, które mają okiełznać ludzkie popędy, ułatwić utrzymanie porządku społecznego oraz wesprzeć produktywność. Oprócz sposobów interpretacji ludzkiej cielesności oraz metod posługiwania się nim, w rozdziale poświęcono również wiele uwagi jego roli pełnionej w obrzędach i rytuałach. Poruszono istotny, wieloaspektowy wymiar symboliczny odwołujący się do ciał osób świeckich i świętych oraz osób zmarłych i relikwii. Oprócz rozlicznych przykładów interpretacji, kształtowania, oraz angażowania w praktyki religijne, czytelnik odnajdzie również wiele przykładów teoretycznych narracji autorstwa klasycznych i współczesnych socjologów i antropologów.; This chapter is devoted to the relations and dependencies occurring between the human body and various forms of religious life. The discussion considers their normative, theoretical and practical aspects. First, the investigated issues refer to the historical perspective, the starting point of which encompasses contradictory—medieval and renaissance—ways of viewing corporeality in Christian Europe. The narrations that follow are concerned with the ways in which the human body is viewed throughout world religions: Islam, in which the approach propagating care and attention to the body is common; Hinduism, in which the body is a home for the soul, only a temporary manifestation entangled in the cycle of rebirth; Buddhism, for which the body is a tool to overcome suffering and to achieve the state of unconditioned happiness – enlightenment. The chapter is also devoted to the methods and techniques of using the body, which are practised by various world religions. Bodily regimens are discussed, which are supposed to control human urges, facilitate maintaining social order and raise productivity. Apart from the interpretations of human corporeality and the methods of using it, the chapter devotes significant attention to its role in ceremonies and rituals. A crucial multi-faceted symbolic dimension referring to the bodies of the seculars and saints as well as the deceased and the relics is also discussed. In addition to numerous examples of interpreting, shaping and engaging in religious practices, a reader will also find here many examples of theoretical narrations authored by classical and contemporary sociologists and anthropologists.

Ciało i czas

Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 GMT

Ciało i czas Adamczyk, Monika Dorota Ciało i czas, pojęcia tak często przez nas używane. Rozumiemy je intuicyjnie, jak „zmarszczkę lub kartkę z kalendarza” i jesteśmy przekonani, że nic nowego powiedzieć na ich temat nie można. Rozdział ciało i czas ukazuje inną, nową perspektywę, osadzając oba zjawiska na płaszczyznach oczywistych i mniej oczywistych. Rozważania przedstawione w rozdziale, prowadzą czytelnika przez obszary tematyczne wyjaśniające wzajemne powiązania ciała i czasu, w kontekście procesów i zjawisk społeczny takich jak np. rozwój kultury konsumpcyjnej i towarzyszący je „kult młodego ciała”, starzenia się globalnej populacji, rozwoju nauki i technologii. Poszczególne części rozdziału poświęcone są charakterystyce najistotniejszy teorii opisujących obie kategorie pojęciowe, jak również najważniejsze zagadnienia związane z ich rozumieniem. Pojęcia czasu ilościowego, czasu jakościowego, sekwencyjności zdarzeń, czy czasu społecznego ilustrowane są przykładami wiążącymi je z pojęciem ciała. Zabieg taki przybliża czytelnikowi nie tylko znaczenie poszczególnych pojęć, ale również wskazuje na trwałe wzajemne powiązanie obu kategorii pojęciowych na poziomie indywidualnym i społecznym.; Body and time are frequently used notions. We understand them intuitively, like „“a wrinkle or a page of the calendar”, and we are convinced that there is nothing new that can be said in this regard. This chapter offers a different, new perspective, situating these two phenomena on evident and less evident planes. The considerations presented in this chapter guide a reader through thematical areas, explaining mutual connections between the body and the time in the context of social processes and phenomena such asthe development of the consumer culture and the accompanying “„cult of a young body”, the ageing of the global population, and the development of science and technology. Sections of this chapter are devoted to the description of the most relevant theories depicting both conceptual categories as well as the most significant issues related to their understanding. The concepts of quantitative time, qualitative time, sequencing of events or social time are illustrated with examples relating them to the concept of the body. Such a procedure not only familiarises the reader with the meaning of particular concepts but also indicates permanent mutual connections between these two conceptual categories on an individual and social level.

Ciało i choroba oraz niepełna sprawność

Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 GMT

Ciało i choroba oraz niepełna sprawność Kowal, Katarzyna; Skrzypek, Michał Rozdział oferuje spojrzenie z perspektywy socjologicznej na przewlekłe chorowanie i niepełną sprawność zwraca uwagę na pracę tożsamościowo twórczą, będącą konsekwencją naruszenia cielesnego tworzywa osobowej tożsamości. M. Merleau – Ponty inicjuje namysł nad tą problematyką, opisując fenomen odczuwania nieistniejącej kończyny (zespół urojonej kończyny). D. Leder zwraca uwagę, że dysfunkcja ciała powoduje jego wchodzenie do strumienia świadomości; staje się ono fenomenem odczuwanym, wychodzi z „korporalnego” tła. Włączenie biologicznego wymiaru cielesności do badań socjomedycznych postulują S. Timmermans i S. Haas, którzy proponują budowanie socjologii poszczególnych chorób przewlekłych, zdefiniowanych w oparciu o kryteria kliniczne. Całościowy obraz tożsamościowych skutków przewlekłego chorowania i niepełnej sprawności otrzymujemy w dorobku K. Charmaz. Refleksja A. Straussa i współpracowników wnosi z kolei dowartościowanie interakcyjnego wymiaru cielesności: ciało jest niezbywalnym warunkiem działań i interakcji. Omawiane koncepcje wyłaniają się z badań jakościowych, prowadzonych w grupach osób chorujących przewlekle. K. Charmaz dowodzi, że osoby te relacjonują swoje cierpienie „językiem straty”, która dotyczy tych aspektów , które uległy zmianie wskutek zmian ciała. K. Yoshida daje deskrypcję pracy nad osobową tożsamością, wykonywanej przez osoby po urazie rdzenia kręgowego. M. Kelly w badaniach osób po panproktokolektomii udokumentował cielesne zakotwiczenie społecznych interakcji. Socjologiczne analizy tożsamościowych dylematów, inicjowanych przez zmiany ciała, dopełniają spojrzenie na chorowanie i niepełną sprawność z perspektywy biomedycznej o wiedzę na temat procesów zachodzących w psychospołecznej sferze jednostek.; The chapter offers the sociological perspective on chronic diseases and disability, and focuses attention on the effort related to identity forming. M. Merleau-Ponty initiates the reflection on this issue by describing the perceived possession of a non-existent limb (phantom limb syndrome). D. Leder notes that a dysfunction of the body causes the body to enter the stream of consciousness; it becomes an experienced phenomenon and leaves the “„corporal” background. Including the biological dimension of the body in socio-medical research is postulated by S. Timmermans and S. Haas, who propose the sociology of particular chronic diseases defined on the basis of their clinical criteria. A complete picture of the identity-related consequences of chronic diseases and disability is offered in the works of K. Charmaz. Furthermore, the reflection presented by Anselm Strauss et al. emphasises the value of the interactive dimension of the body; the body is a non-negotiable condition for taking actions and engaging in interactions. The discussed theories emerge from qualitative studies conducted in groups of chronically ill persons. K. Charmaz argues that these persons report on their suffering using “„the language of loss”, which refers to the aspects of the that were modified due to bodily changes. K. Yoshida describes the effort related to one’s personal identity that is made by persons with spinal cord injury. In his research involving people after proctocolectomy, M. Kelly documented the bodily roots of social interactions. The sociological analyses of the identity-related issues initiated by bodily changes supplement the biomedical perspective on disease and incomplete agency, providing knowledge regarding the processes occurring in one’s psycho-social sphere.