Chironomidae-inferred anthropogenic and natural processes in moat and palaeochannel systems − Rozprza case study

Abstract

Celem pracy jest paleoekologiczna rekonstrukcja środowiska w rejonie stanowiska archeologicznego w Rozprzy (woj. łódzkie), na podstawie analizy subfosylnych zgrupowań Chironomidae (Diptera). Zmienność zgrupowań Chironomidae w późnym glacjale zbadano z wykorzystaniem profilu jeziornego pobranego z paleomeandru rzeki Luciąży. Odtworzono średnie temperatury lata i zmiany hydrologiczne w okresie ok. 13 300 – 12 200 lat cal. BP, wraz z jednym z pierwszych dobrze udokumentowanych stwierdzeń chłodnej oscylacji interallerødzkiej w Europie Środkowo-Wschodniej. Stosunkowo wysokie temperatury lata (do 16˚C) w młodszym dryasie mogą wskazywać na lokalnie cieplejsze warunki pod koniec zlodowacenia wisły bądź wysoki stopień kontynentalizmu w tym stadiale w Polsce środkowej. Wyniki analiz Chironomidae umożliwiły rekonstrukcję zmian siedliskowych w paleostarorzeczu i fosie, wchodzącej w skład kompleksu późnośredniowiecznego gródka. W zbiorniku sztucznym (fosa) wykazano znacznie szybsze tempo paludyfikacji niż w starorzeczu. W naturalnych zbiornikach zgrupowania Chironomidae były kształtowane głównie przez globalne i regionalne zmiany klimatyczne. W fosie determinantami występowania i składu Chironomidae były lokalne zmiany siedliskowe, takie jak zmiany trofii wody oraz przepłukiwanie fosy. Analiza osadów organicznych z czterech rdzeni pobranych w obrębie systemu fos, pozwolił na scharakteryzowanie zmian siedliskowych w czasie i przestrzeni. Nawet w tak małym i płytkim zbiorniku, tempo i zakres procesów ekologicznych nie były równomierne. Zróżnicowanie fosy zależało głównie od głębokości dna, ekspozycji na procesy denudacyjne i zaopatrzenia w świeżą wodę. W pracy przedstawiono również wyniki analizy grup morfologicznych i troficznych Chironomidae, będącej pierwszym etapem badań nad wykorzystaniem ich cech funkcyjnych w paleoekologii. Udowodniono, że morfo-taksonomia może być wykorzystywana do rekonstrukcji zmian siedliskowych w podobnym stopniu, jak gildie troficzne.

The aim of the study is a palaeoecological reconstruction of the environment in the area of the archaeological site in Rozprza on the Piotrków Plain (Łódź Voivodeship), including the history of transformations of local ecosystems. It focuses on the natural and anthropogenic processes taking place in them, as well as climate changes in the region. The basis of this study are the results of the analysis of subfossil Chironomidae assemblages from five sediment profiles from the moat system and palaeo-oxbow. The changes in Chironomidae assemblages in the Late Glacial were investigated with the use of a lake profile taken from the palaeomeander (palaeo-oxbow) of the Luciąża River. The aim of the research was to reconstruct the mean summer air temperatures and hydrological changes in the period of Allerød and Younger Dryas (approx. 13.300 - 12.200 cal. BP). The obtained results constitute the well-documented report of the cool inter-Allerød oscillation ("Gerzensee Oscillation") in East-Central Europe. Moreover, they reveal relatively high summer temperatures (up to 16°C) in the Younger Dryas, which may indicate warmer local conditions at the end of the Vistulan or a high degree of continentalism during this stadial in central Poland.