Komu pomagamy? Młodzieżowe ośrodki socjoterapii na mapie wsparcia rodziny w kryzysie wychowawczym

Abstract

This publication presents the results of a study on the activities of youth sociotherapy centers (MOS*) as part of the local support system for families experiencing a parenting crisis. The research was conducted in the Łódź Province (2024) and included an analysis of documentation, interviews with MOS staff, parents, and employees of psychological and pedagogical counseling centers, as well as an assessment of the profile of the children in care. The research shows that children’s difficulties in adapting to social life are, in fact, a manifestation of broader difficulties within the entire family, including caregiver overload, a lack of parenting skills, conflicts, and instability in the home environment. Furthermore, among MOS residents, there is a noticeable trend toward a decreasing average age, as well as an increase in the number of children with mental and developmental disorders. MOS centers serve as “last- resort” institutions, often compensating for a lack of coordination and shortages in community services, such as day support centers, family assistance, or specialized counseling. At the same time, the centers face staffing challenges, a mismatch between the profiles of the children and the facilities’ capabilities, and limited cooperation with families. The authors conclude that it is necessary to strengthen the local support system, particularly community-based services, which could prevent the institutionalization of children. They advocate for a shift in perspective—from working “on the child” to providing comprehensive support for families in crisis.

Publikacja przedstawia wyniki badań dotyczących działalności młodzieżowych ośrodków socjoterapii (MOS) jako elementu lokalnego systemu wsparcia rodzin doświadczających kryzysu wychowawczego. Zostały one zrealizowane w województwie łódzkim (2024) i obejmowały analizę dokumentacji, wywiady z personelem MOS, rodzicami i pracownikami poradni psychologiczno-pedagogicznych, a także diagnozę profilu wychowanków. Badania pokazują, że problemy adaptacyjne dzieci do życia społecznego są w istocie przejawem szerszych trudności całej rodziny, w tym przeciążenia opiekunów, braku kompetencji wychowawczych, konfliktów oraz niestabilności środowiska domowego. Ponadto wśród wychowanków MOS zauważalna jest tendencja do obniżania średniej wieku, jak również wzrost liczby dzieci z zaburzeniami psychicznymi oraz rozwojowymi. MOS pełnią funkcję instytucji „ostatniego wyboru”, często zastępując brak koordynacji i niedobory usług środowiskowych, takich jak placówki wsparcia dziennego, asystentura rodzinna czy poradnictwo specjalistyczne. Jednocześnie ośrodki borykają się z wyzwaniami kadrowymi, niedopasowaniem profili wychowanków do możliwości placówek oraz ograniczoną współpracą z rodzinami. Autorki formułują wniosek o konieczności wzmocnienia lokalnego systemu wsparcia, zwłaszcza usług środowiskowych, które mogłyby zapobiegać instytucjonalizacji dzieci. Postulowana jest zmiana perspektywy – od pracy „nad dzieckiem” ku kompleksowemu wsparciu rodziny w kryzysie.