Ciało i medycyna

Abstract

Celem rozdziału jest ukazanie, w jaki sposób wiedza medyczna wpływa na postrzeganie ciała, jego znaczenia i przemiany. Koncepcje teoretyczne są omawiane w porządku chronologicznym, począwszy od koncepcji humoralnej, poprzez średniowieczny model traktujący chorobę jako karę za grzechy i narzucający reżimy cielesne aż do medycyny nowożytnej i biomedycznego modelu zdrowia i choroby. Zwieńczeniem współczesnych procesów umieszczających ciało w okowach medycyny są procesy medykalizacji, które zawłaszczają kolejne obszary życia i ciała człowieka, czyniąc je przedmiotem interwencji i kontroli medycznej. Kolejne koncepcje dotyczą medycyny naprawczej, prewencyjnej oraz spełniania pragnień i ich wpływu na społeczne konstruowanie ciał. Następnym wątkiem jest porównanie założeń medycyny nowoczesnej oraz alternatywnej w odniesieniu do postrzegania i traktowania ciała ludzkiego. Związek ciała z medycyną nie kończy się wraz ze śmiercią, gdyż człowiek może być dawcą organów po śmierci, a także wydać dyspozycje co do wykorzystania swojego ciała po śmierci np. na potrzeby nauki. Medyczne osiągnięcia modyfikują także postrzeganie naszego ciała w niedalekiej przyszłości stawiając pytania o granice interwencji, granice między naprawianiem ciała a jego ulepszaniem, a tym samym – o granice człowieczeństwa; o tym, w kontekście cyborgizacji traktuje ostatnia z omawianych koncepcji teoretycznych. Druga część rozdziału prezentuje najważniejsze pojęcia wraz z ich syntetycznym omówieniem, zaś w trzeciej części Czytelnicy znajdą krótką charakterystykę badań dotyczących medykalizacji, genetycyzacji, donacji i transplantacji.

The aim of this chapter is to demonstrate how medical knowledge influences the perception of the body, its meaning and its transformations. The presented theories are discussed in chronological order: first, the humours theory; next, the medieval model, which involves treating disease as a punishment for sins and enforcing body regimes; and then, modern medicine and the biomedical model of health and disease. The contemporary processes that place the body in medical shackles conclude in the medicalisation processes, which continue to spread to an increasing number of areas connected to human life and body, making it a subject of medical intervention and control. Other theories are concerned with curative medicine, preventive medicine, and medicine aiming at fulfilling wishes, as well as their influence on the social construction of the body. There is also a comparison of the assumptions underlying modern medicine and alternative medicine in the context of the perception and treatment of the human body. The relationship between the body and medicine does not end with one’s death as a human may become an organ donor after his or her death or may leave instructions regarding the use of his or her body after death. The achievements of medicine also modify the near-future perception of the body, posing questions about the limits of interventions, boundaries between fixing the body and improving the body, and, thus, the limits of humanity itself. This is the focal point of the final discussed theory, which introduces the context of cyborgisation. The second part of the chapter offers selected key notions and their synthetic description. The third part of the chapter presents a concise description of studies on medicalisation, geneticisation, donation, and transplantation.