http://hdl.handle.net/11089/1100 2026-04-04T15:53:29Z 2026-04-04T15:53:29Z Maciejewska, Anna Wolski, Jan M. http://hdl.handle.net/11089/57760 2026-03-21T04:30:26Z 2023-08-04T00:00:00Z

Średniowieczne herezje dualistyczne na Bałkanach: Źródła greckie Maciejewska, Anna; Wolski, Jan M. Minczew, Georgi The dualistic heresies implicit in the title of this collection are primarily Bogomilism and, to a lesser extent, Paulicianism, present in the history of the Balkan states from the 7th century to the end of the Middle Ages. Seven years ago, a volume of Slavic sources was published. This book represents another step in bringing their history and doctrine to the Polish reader. We have decided to publish the first Polish edition of the most important anti-heretical texts in order to familiarize scholars from related humanities disciplines – as well as a wider audience – with the complexity of dogmatic disputes in the Byzantine-Slavic community of the Middle Ages. Some of these relics are already well known to specialists, for instance, the Letter of the Patriarch Theophylact to Tsar Peter; the polemical treatise (or rather, pamphlet) of the monk Euthymius of the Peribleptos monastery; section 27 from Panoplia dogmatica by Euthymius Zigabenos entitled Against the Bogomils, or an excerpt from Pseudo-Psellos’ work On demons. The book also includes lesser-known texts: fragments of the 12th-century anonymous homily for the Sunday of All Saints, commentary to the Divine Liturgy by Theodore (Nicholas?) of Andida, records of synods, sentences, oaths of the repentant heretics and others. ; Dualistyczne herezje ukryte w tytule tego zbioru to przede wszystkim bogomilswo i, w mniejszym stopniu, paulicjanizm, obecne w historii państw bałkańskich od VII wieku do końca średniowiecza. Siedem lat temu ukazał się tom źródeł słowiańskich. Niniejsza książka stanowi kolejny krok w przybliżaniu ich historii i doktryny polskiemu czytelnikowi. Zdecydowaliśmy się opublikować pierwszą polską edycję najważniejszych tekstów antyheretyckich, aby przybliżyć badaczom pokrewnych dyscyplin humanistycznych - a także szerszej publiczności - złożoność sporów dogmatycznych we wspólnocie bizantyńsko-słowiańskiej doby średniowiecza. Niektóre z tych zabytków są już dobrze znane specjalistom, na przykład list patriarchy Teofilakta do cara Piotra; traktat polemiczny (a raczej pamflet) mnicha Eutymiusza z klasztoru Peribleptos; rozdział 27 z Panoplia dogmatica Eutymiusza Zigabenosa zatytułowany Przeciw bogomiłom czy fragment dzieła Pseudo-Psellosa O demonach. Książka zawiera również mniej znane teksty: fragmenty XII-wiecznej anonimowej homilii na Niedzielę Wszystkich Świętych, komentarz do Boskiej Liturgii autorstwa Teodora (Mikołaja?) z Andydy, akta synodów, wyroki, przysięgi skruszonych heretyków i inne.

2023-08-04T00:00:00Z Pigoński, Łukasz http://hdl.handle.net/11089/57578 2026-03-06T03:58:37Z 2023-05-26T00:00:00Z

The Shields of the Empire: Eastern Roman Military Elites during the Reigns of the Emperors Theodosius II, Marcian and Leo I: No. XLVII Pigoński, Łukasz The subject of interest of this monograph are the Eastern Roman military elites and their influence on the functioning of the Empire during the reigns of the emperors Theodosius II, Marcian and Leo I (408–471). The author explores the process of the re-establishment of the military elites after the revolt of Gainas, their growing importance thanks to the wars of the early reign of Theodosius II, and the dissatisfaction of the generals with the emperor’s foreign policy towards the end of his rule. The resulting opposition brought together such different characters as Flavius Zeno, Aspar or Apollonius consolidating the group. It is argued that the following reign of Marcian was in many ways the realization of the political goals of the military elite. Over its course, Aspar, who outlived other commanders, became the most powerful man in the Empire, being able to single-handedly choose the next emperor – Leo. The author explores how the power of Aspar and his family manifested throughout Leo’s reign, and how the general and the emperor ended up quarrelling, and how their conflict escalated. The monograph challenges many preconceptions established in the scholarship, especially, the common in the older literature, framing of the conflicts between the emperors and the generals as driven by ethnic factors, but also re-evaluates more modern ideas that seek to explain the dynamic of those events in terms of dynastic or religious struggles. The author claims that the primary motivation of the military elites was political in nature, and it was to protect the Empire, however, the conflicts between the generals and the emperors were due to differences in how it needs to be done. The military elites were generally opposed to engaging limited military resources in risky expeditionary campaigns, and it seems they did not perceive the attempts to help the Western Roman Empire as their duty, only feeling responsible for the security of the part centred around Constantinople.; Przedmiotem rozważań tej monografii są wschodniorzymskie elity wojskowe i ich wpływ na funkcjonowanie Imperium za czasów panowania Teodozjusza II, Marcjana i Leona I (408–471). Autor bada proces odtworzenia się elit wojskowych po buncie Gainasa, wzrostu ich znaczenia dzięki wojnom z początku panowania Teodozjusza II, oraz rosnącego niezadowolenia wodzów z polityki zagranicznej cesarza pod koniec jego rządów. To właśnie ta opozycja była czynnikiem zjednującym tak różne postacie jak Flawiusz Zenon, Aspar czy Apolloniusz, w wyniku czego ostatecznie doszło do wykształcenia się jednolitej grupy, jaką były elity wojskowe. Następujące po rządach Teodozjusza II panowanie cesarza Marcjana było pod wieloma względami urzeczywistnieniem ich politycznych ambicji. W ciągu tych wydarzeń, Aspar, dzięki temu, że przeżył pozostałych znaczących dowódców stał się najpotężniejszą osobą w Imperium. W wyniku tego mógł samodzielnie wybrać następcę tronu - Leona. Autor bada, w jaki sposób władza Aspara i jego rodziny przejawiała się podczas panowania cesarza, a także jak doszło do kłótni się pomiędzy cesarzem i wodzem, a następnie eskalacji ich konfliktu. Praca krytycznie podchodzi do wielu założeń przyjętych w nauce, zwłaszcza powszechnego w starszej literaturze wyjaśniania konfliktów między cesarzami a wodzami jako motywowanych czynnikami etnicznymi, a także przewartościowuje współczesne koncepcje, które próbują wyjaśnić dynamikę opisywanych wydarzeń w kontekście sporów dynastycznych lub religijnych. Autor twierdzi, że motywacje elit wojskowych należy przede wszystkim rozumieć w kategoriach politycznych, zaś wodzom zależało na tym by skutecznie chronić Imperium przed zagrożeniami. Konflikty między wodzami a cesarzami wynikały głównie z różnicy zdań co do tego, jak ten cel osiągnąć. Przedstawiciele elit wojskowych byli, co do zasady, przeciwni angażowaniu ograniczonych możliwości militarnych w ryzykowne ekspedycje wojskowe, wydaje się też, że nie poczuwali się w obowiązku do pomocy Cesarstwu Zachodniorzymskiemu, czując się odpowiedzialnymi wyłącznie za bezpieczeństwo ich własnej ojczyzny - części cesarstwa podległej władzy Konstantynopola.

2023-05-26T00:00:00Z Bartczak, Marcel http://hdl.handle.net/11089/57453 2026-02-13T03:56:55Z 2025-01-01T00:00:00Z

Rezerwaty archeologiczne jako laboratoria archeologii publicznej. Studium polskie na tle międzynarodowym Bartczak, Marcel Książka stanowi pogłębione studium archeologii publicznej, ujmowanej jako dynamiczny obszar praktyk łączących badania naukowe, ochronę dziedzictwa i komunikację ze społeczeństwem. Punktem wyjścia jest analiza rezerwatów archeologicznych jako szczególnych „laboratoriów”, w których procesy te zachodzą najintensywniej i mogą być obserwowane w realnym kontekście instytucjonalnym. Autor koncentruje się na stanowiskach z epoki kamienia o słabo czytelnej formie terenowej, określanych jako stanowiska „niewidoczne w terenie”, których relikty pozbawione wyraźnej architektury nadziemnej wymagają szczególnie przemyślanych strategii interpretacyjnych i ekspozycyjnych. Praca ma charakter porównawczy. Sytuację w Polsce zestawiono z doświadczeniami ze Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Korei Południowej oraz Czech. Analizie poddano zarówno uwarunkowania prawne i instytucjonalne, jak i konkretne formy działań w rezerwatach i muzeach in situ. Na podstawie badań własnych wyodrębniono pięć kluczowych formatów archeologii publicznej: cyfrową, eksperymentalną, narracyjną (storytelling), festynową oraz rekonstrukcyjną. Ukazano ich potencjał edukacyjny, komunikacyjny i wspólnotowy, a także napięcia między atrakcyjnością przekazu a wymogami rzetelności naukowej. Wnioski wskazują, że rezerwat archeologiczny może skutecznie integrować ochronę, badania i upowszechnianie wiedzy, pod warunkiem jasnego rozróżniania między oryginałem a rekonstrukcją oraz transparentności interpretacyjnej. Książka ukazuje w tym kontekście złożoność relacji między nauką a jej społecznym odbiorem, analizując praktyki funkcjonujące w polskich i zagranicznych rezerwatach.

2025-01-01T00:00:00Z Karkocha, Małgorzata http://hdl.handle.net/11089/57215 2026-01-15T04:03:34Z 2025-12-01T00:00:00Z

Flagrante bello. The Russo-Turkish War in the Warsaw Press (1787–1792) Karkocha, Małgorzata Książka "Flagrante bello. The Russo-Turkish War in the Warsaw Press (1787–1792)" autorstwa Małgorzaty Karkochy stanowi pierwszą kompleksową próbę rekonstrukcji obrazu wojny rosyjsko-tureckiej lat 1787–1792 w polskojęzycznej prasie warszawskiej doby panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego. Autorka podejmuje zarówno analizę faktograficzną przebiegu konfliktu, jak i badanie mechanizmów przekazu prasowego, jego źródeł, opóźnień informacyjnych oraz uwarunkowań politycznych i ideowych redakcji. Podstawą źródłową pracy są cztery główne tytuły prasowe ukazujące się w Warszawie: "Gazeta Warszawska", "Pamiętnik Historyczno-Polityczno-Ekonomiczny", "Gazeta Narodowa i Obca" oraz "Korespondent Warszawski". Autorka pokazuje, że prasa ta, mimo braku własnych korespondentów wojennych, dostarczała czytelnikom szerokiej i stosunkowo systematycznej informacji o działaniach militarnych, dyplomacji oraz kontekście międzynarodowym konfliktu, korzystając głównie z zagranicznych gazet francuskich, niemieckich i angielskich oraz z korespondencji prywatnej i dyplomatycznej. Praca ma układ chronologiczno-problemowy. Kolejne rozdziały omawiają przebieg wojny rok po roku – od kampanii 1787, przez intensywne działania lat 1788–1790, aż po negocjacje pokojowe i traktat w Jassach z 1792 r. Szczególną uwagę poświęcono kluczowym wydarzeniom militarnym, takim jak oblężenia Oczakowa i Izmaiłu, bitwy pod Fokszanami i Rymnikiem, upadek Belgradu oraz operacje morskie na Morzu Czarnym. Analiza pokazuje, jak wydarzenia te były relacjonowane w prasie, z jakimi opóźnieniami i z jakim stopniem szczegółowości. Istotnym wątkiem książki jest problem stronniczości i komentarza redakcyjnego. Autorka wykazuje wyraźne różnice w podejściu poszczególnych redakcji do tzw. kwestii wschodniej: od konsekwentnie prorosyjskiej narracji Gazety Warszawskiej Stefana Łuskiny, przez bardziej proturecką i realistyczną ocenę sytuacji w Pamiętniku Piotra Świtkowskiego, po patriotyczno-reformatorską perspektywę Gazety Narodowej i Obcej. Prasa nie była zatem jedynie neutralnym medium informacyjnym, lecz aktywnym uczestnikiem debaty politycznej, kształtującym opinie czytelników. Autorka konfrontuje doniesienia prasowe z pamiętnikami, korespondencją, aktami dyplomatycznymi oraz nowożytną historiografią, wskazując zarówno na trafność wielu ówczesnych relacji, jak i na ich ograniczenia, uproszczenia czy propagandowy charakter. W rezultacie książka ukazuje prasę warszawską jako cenne, choć wymagające krytycznej lektury źródło do dziejów wojny rosyjsko-tureckiej i kultury politycznej schyłku XVIII wieku. Praca wnosi istotny wkład do badań nad historią prasy, komunikacją polityczną epoki oświecenia oraz recepcją wydarzeń międzynarodowych w Rzeczypospolitej u progu jej upadku, stanowiąc jednocześnie ważne uzupełnienie historiografii tzw. wielkiej wojny wschodniej.

2025-12-01T00:00:00Z