http://hdl.handle.net/11089/58411 2026-05-28T16:12:52Z 2026-05-28T16:12:52Z Płatek, Daniel http://hdl.handle.net/11089/58414 2026-05-28T12:36:15Z 2026-05-31T00:00:00Z

O stanie współczesnej socjologii. Polemika z Tomaszem Zaryckim Płatek, Daniel Tomasz Zarycki w swoim artykule z 2025 r. wskazuje, że współczesna socjologia (a szczególnie socjologia krytyczna) ulega procesowi utraty swojej autonomii. Zagrożenie stanowi dla niej interdyscyplinarność i hegemonia innych dyscyplin, takich jak psychologia, ekonomia czy politologia. Do kryzysu dyscypliny przyczynia się także rozdrobnienie dyscyplinarne w postaci wszelkiego rodzaju „studiów nad” (techniką, migracjami, kulturą itp.) oraz pojawienie się, służebnych wobec interesów politycznych i ekonomicznych, think tanków. Zastępują one, w opinii Zaryckiego, wiedzę naukową ekspertyzą. W swojej polemice autor niniejszego artykułu argumentuje, że – podczas gdy częściowo należy zgodzić się z diagnozą tego procesu – recepta na wydobycie socjologii z kryzysu oraz wskazywane przyczyny tego procesu są błędne. Większe ukontekstowienie, historyzacja, odejście od budowy nauki formalnej i modelowania statystycznego będą tylko pogłębiać zależność dyscypliny od podmiotów politycznych i innych dziedzin nauki, zamiast dawać jej możliwość autonomicznego tworzenia wiedzy. Powołaniem i misją socjologii jest krytyka władzy dla dobra społeczeństwa, ale nie da się zrealizować tego postulatu bez rygorystycznego podejścia do metod uprawiania nauki empirycznej i świadomego budowania przyczynowych modeli teoretycznych.; In his 2025 article, Tomasz Zarycki argues that contemporary sociology – particularly critical sociology – is undergoing a process of losing its autonomy. It is threatened by interdisciplinarity and the hegemony of other disciplines, such as psychology, economics, and political science. The crisis of the discipline is further deepened by disciplinary fragmentation, manifested in the proliferation of various “studies of” (technology, migration, culture, etc.), as well as the rise of think tanks that serve political and economic interests. In Zarycki’s view, these institutions replace scientific knowledge with expert opinion. In my polemic, I argue that while part of this diagnosis is valid, the proposed remedy for rescuing sociology from crisis as well as the causes indicated by Zarycki are both misguided. Increased contextualisation, historicisation, and the abandonment of formal science and statistical modelling will only deepen the discipline’s dependence on political actors and other fields of knowledge, rather than enabling it to produce knowledge autonomously. The vocation and mission of sociology is to critique power in the interest of society, but this goal cannot be fulfilled without a rigorous approach to empirical research and the conscious development of causal theoretical models.

2026-05-31T00:00:00Z Ariyanto, Komang http://hdl.handle.net/11089/58415 2026-05-28T12:36:15Z 2026-05-31T00:00:00Z

Beyond Cultures and Transitions: A Review Essay on Youth Agency, Precarity, and the Future of Youth Sociology Ariyanto, Komang The Research Handbook on the Sociology of Youth stands as a notable contemporary contribution to the field, yet its true worth lies in its capacity to bridge enduring theoretical gaps, challenge the discipline’s Anglocentric dominance, and highlight the intricate agency of youth amid increasingly restrictive structural conditions. This review posits that the sociology of youth is at a pivotal point, grappling with global instability and non-linear life paths that necessitate the development of fresh conceptual frameworks. To evaluate the field’s preparedness, this review examines a selection of pivotal scholarly works to critique its prevailing paradigms, especially the ‘cultures vs. transitions’ dichotomy and the passive portrayals of youth that have historically constrained our comprehension. Therefore, the future vibrancy of the discipline hinges on its ability to transcend these divisions. This review calls for a more cohesive, globally conscious, and politically savvy sociology of youth, one that promotes a social-generational analysis capable of connecting personal narratives to historical contexts, agency to structure, and the local experiences of young individuals to the global political economy.; Podręcznik badawczy Research Handbook on the Sociology of Youth stanowi istotny współczesny wkład w rozwój socjologii młodzieży, jednak jego prawdziwa wartość polega na zdolności do przezwyciężania trwałych luk teoretycznych, kwestionowania anglocentrycznej dominacji dyscypliny oraz uwydatniania złożonej sprawczości młodzieży w warunkach coraz bardziej ograniczających struktur społecznych. Niniejsza recenzja wskazuje, że socjologia młodzieży znajduje się w kluczowym momencie, mierząc się z globalną niestabilnością oraz nieliniowymi ścieżkami życia, które wymagają opracowania nowych ram koncepcyjnych. Aby ocenić gotowość tej dziedziny, recenzja analizuje wybrane kluczowe prace naukowe w celu krytyki dominujących paradygmatów, zwłaszcza dychotomii „kultury vs. przejścia” oraz pasywnych ujęć młodzieży, które historycznie ograniczały nasze rozumienie tego zjawiska. Przyszła dynamika tej dyscypliny zależy zatem od jej zdolności do przekraczania tych podziałów. Recenzja ta wzywa do bardziej spójnej, globalnie świadomej i politycznie wrażliwej socjologii młodzieży, która promuje analizę społeczno-generacyjną zdolną łączyć narracje jednostkowe z kontekstami historycznymi, sprawczość ze strukturą oraz lokalne doświadczenia młodych ludzi z globalną gospodarką polityczną.

2026-05-31T00:00:00Z Kamasa, Victoria Tomczak-Boczko, Justyna http://hdl.handle.net/11089/58412 2026-05-28T12:36:15Z 2026-05-31T00:00:00Z

Model reprezentacji aktorów społecznych van Leeuwena. Podejście korpusowe Kamasa, Victoria; Tomczak-Boczko, Justyna This article focuses on Theo van Leeuwen’s Social Actor Network model as a framework for analysing the representation of participants in social practices in discourse. It outlines the core assumptions of the model and systematically discusses its main analytical categories, illustrating each one with examples from previous research. The study then proposes a corpus-based operationalisation of these categories using the Corpus Query Language (CQL), which enables their identification in large-scale textual datasets. The proposed procedures are demonstrated with examples drawn from press corpora concerning the representation of People on the Move at the Polish-Belarusian and Polish-Ukrainian borders in 2021–2022. The article combines theoretical reflection with methodological innovation, showing how corpus-linguistic techniques can support the analysis of social actor representations in extensive collections of texts.; Artykuł przedstawia model reprezentacji aktorów społecznych (MRAS, ang. Social Actor Network) Theo van Leeuwena jako narzędzie do analizy sposobów konstruowania uczestników praktyk społecznych w dyskursie. Autorki rozpoczynają od syntetycznego omówienia kluczowych założeń modelu, po czym przechodzą do szczegółowej prezentacji zaproponowanych przez van Leeuwena kategorii analitycznych. Każdą z nich osadzają w praktyce badawczej, ilustrując przykładami z dotychczasowych analiz wykorzystujących MRAS. Następnie proponują ich operacjonalizację z użyciem języka zapytań korpusowych (CQL), pokazując, jak abstrakcyjne kategorie analityczne można przełożyć na konkretne procedury badawcze. Przyjęte rozwiązania umożliwiają systematyczne wyszukiwanie i eksplorację zróżnicowanych form reprezentacji aktorów społecznych w dużych zbiorach tekstów. Każda operacjonalizacja ilustrowana jest przykładami z korpusu tekstów prasowych dotyczących Osób w drodze na granicach polsko-białoruskiej i polsko-ukraińskiej w latach 2021–2022. Artykuł łączy refleksję teoretyczną z rygorem metodologicznym analizy korpusowej, oferując zarówno klarowne wprowadzenie do MRAS, jak i zestaw praktycznych narzędzi do jego zastosowania w badaniach empirycznych wspierających analizę jakościową.

2026-05-31T00:00:00Z Kwaśniewska, Sylwia http://hdl.handle.net/11089/58413 2026-05-28T12:36:15Z 2026-05-31T00:00:00Z

Suffering, Care, and the Boundaries of Life: Opinions of Care Home Employees on Euthanasia Kwaśniewska, Sylwia The article presents the results of a qualitative study concerning opinions on euthanasia among women employed in care homes, where elderly residents predominate. The analysis aims to show how professional and personal experiences, as well as exposure to suffering, influence the formation of opinions about euthanasia. The article discusses the results of empirical research based on the theoretical frameworks of the ethics of care (Tronto) as well as emotional labour (Hochschild), also considering the issue of moral injury (Shay). The findings indicate that most respondents support the legalisation of euthanasia, justifying their stance through their knowledge of the dying process and their experience of accompanying others in suffering.; Artykuł przedstawia wyniki badań jakościowych dotyczące opinii na temat eutanazji wśród kobiet zatrudnionych w domach opieki, w których przeważają osoby starsze. Celem analizy jest pokazanie, jak doświadczenia zawodowe i osobiste, a także ekspozycja na cierpienie wpływają na kształtowanie się opinii na temat eutanazji. W artykule omówiono wyniki badań empirycznych opartych na teoretycznych ramach etyki opieki (Tronto) oraz pracy emocjonalnej (Hochschild), a także rozważano kwestię krzywdy moralnej (Shay). Wyniki wskazują, że większość respondentek popiera legalizację eutanazji, uzasadniając swoje stanowisko wiedzą na temat procesu umierania i doświadczeniem towarzyszenia innym w cierpieniu.

2026-05-31T00:00:00Z