http://hdl.handle.net/11089/5640 Sat, 04 Apr 2026 22:35:56 GMT 2026-04-04T22:35:56Z https://dspace.uni.lodz.pl:443/xmlui/bitstream/id/b039f79a-d6b1-4b90-9e7f-75c111399757/ http://hdl.handle.net/11089/5640 http://hdl.handle.net/11089/8029 Contextual Analysis of the Decorated Lintel of et-Tell Skupinska-Lovset, Ilona Artykuł omawia fragmentaryczny blok bazaltowy o przekroju prostokątnym, odkryty podczas prospekcji archeologicznej na et-Tell - tellu identyfikowanym z biblijną Betsaidą. Fragment ten, interpretowany jako nadproże, ma wymiary: długość wahającą się pomiędzy 105,5 cm a 83 cm, wysokość wahającą się w granicach od 38 cm do 36,6 cm, głębokość wahającą się w granicach od 46 cm do 36,5 cm. Zabytek jest dobrze zachowany; dekorację strony przedniej stanowi motyw krzyżującego się meandra z wypełnieniem rozetowym. Dekoracja jest staranna, relief płytki. Artysta-kamieniarz w celu uzyskania chropowatej faktury posługiwał się drobno kalibrowaną gradziną i groszkownikiem. Na podstawie analizy ikonograficznej, analizy stylu oraz analizy porównawczej autorka datuje zabytek na okres panowania dynastii julijsko-klaudyjskiej, ukazując jego związki kulturowe ze sztuką okresu Augusta. Następnie rozpatrywany motyw zestawia z podobnymi motywami występującymi w zdobnictwie architektury bazaltowej Hauranu i Wzgórz Golan oraz na zabytkach architektury wapiennej Galilei. Ukazuje także wędrówkę motywu zdobniczego oraz wędrówkę samego zabytku, w sensie dosłownym, jako konkretnego obiektu użytkowanego na przestrzeni wieków. Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/8029 2009-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/8028 Eine zweifarbige Statue des Sarapis aus Bosra Weber, Thomas S. Artykuł omawia nicopublikowany dotąd posąg dwubarwny, który został odsłonięty w trakcie trwania wykopalisk w roku 1999 przez syryjską ekipę archeologiczną. Znajdował się on w palestrze „Centralnych term” rzymskiej Bosry. Wykonany został z niebiesko-szarego łupka, który najpewniej pochodzi z egipskich kamieniołomów i wskazuje na deltę Nilu jako miejsce produkcji rzeźby. Autor stwierdza, że siedzące na tronie bóstwo jest repliką słynnego posągu kultowego stworzonego przez greckiego rzeźbiarza Briaksisa w latach 285-282 p.n.e. dla głównego sanktuarium Sarapisa znajdującego się w Rakotis - egipskiej dzielnicy Aleksandrii. Posąg datowano na połowę II w. n.e., kierując się analogią do innych dwubarwnych posągów tego bóstwa, a w szczególności podobieństwem do posągu kultowego z sanktuarium w Leptis Magna. W tym właśnie okresie - dojrzałej fazie epoki panowania Antoninów - znajdujemy na terenie Imperium Romanum wiele przykładów reaktywacji kultu Sarapisa i związane z tym fundacje posągów bóstwa. Studia posągu z Bosry są więc wsparte studiami wizerunków tego bóstwa z terenów Śródziemnomorza, zachowanych w formie zarówno posągów, jak i statuetek.; The present article deals with an unpublished bichrome statue of an enthroned Sarapis excavated 1999 by a Syrian team of archaeologists in the northern palaestra of the central baths at Bosra. The material, a greyish-blue schist most probably derives from Egyptian quarries and implicates a provenances of the statue from the Nile Delta. The enthroned Sarapis prooves thus to he an imported replica of the famous cult statue created by Bryaxis for the god's main sanctuary at the Rhakotis quarter of Alexandria. The date of the Bosra statue's origin toward the mid 2ы century AD can be deduced by comparison with other bichrome Sarapids, especially with the cult statue of the sanctuary at Lepcis Magna. During the same era during the late Hadrianic-Antoninę reign other Sarapis monuments were distributed in the oriental provinces of the Roman empire. The study of the bichrome Sarapids is concluded by a survey of finds relevant for the Sarapis cult in that area, in large and small scale sculpture as well as the god's occurrence in minor art. Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/8028 2009-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/8027 The Menorah depicted on the Arch of Titus. A Problem of its Origin and the Hellenistic Symbols adorning its Base Szkołut, Paweł W artykule autor naświetlił historię pochodzenia samego łuku oraz opisał zdobiące go reliefy. Najbardziej szczegółowy opis został poświęcony reliefowi znajdującemu się na południowej strome bramy łuku, przedstawiającemu procesję rzymskich żołnierzy z wieńcami na głowach i żydowskich jeńców w czasie triumfu Tytusa w Rzymie w 71 r. n.e., po stłumieniu powstania w Judei. Procesję tę opisał Józef Flawiusz. Osoby w niej uczestniczące niosą różne przedmioty pochodzące ze świątyni jerozolimskiej, wśród których centralne miejsce zajmuje ogromna menora. Autor zadaje pytanie, czy na reliefie, obok rzymskich żołnierzy, nie zostali również przedstawieni żydowscy jeńcy - o ich pochodzeniu świadczyłyby semickie rysy oraz wyraz smutku na twarzach. Mieliby oni ewentualnie nieść na swoich barkach nosze z siedmioramiennym świecznikiem. Szczególne miejsce zajmują rozważania na temat menory i jej oktagonalnej bazy dekorowanej przez hellenistyczne motywy, takie jak: koziorożec (smok), gryfy, lwy, orły z girlandą oraz tzw. stworzenia morskie (hippokampos). Autor zastanawia się, czy baza świecznika była tak oryginalnie ozdobiona jeszcze w czasach Heroda Wielkiego, czy też została ona zakomponowana w ten sposób przez rzymskich artystów, już po zdobyciu świątyni, specjalnie dla potrzeb procesji. Ewentualnie, czy taka kompozycja bazy nie została wymyślona przez artystów tworzących płaskorzeźby łuku, dopasowujących ją do dekoracji reliefu północnego bramy łuku, przedstawiającego m.in. Tytusa na rydwanie ozdobionym również przez orły z girlandą.Próbując odpowiedzieć na powyższy problem, autor przypomina, że typowa podstawa dla menor w czasach antycznych miała kształt trójnogu. Gdyby więc po zdobyciu Jerozolimy i przywiezieniu łupów świątynnych do Rzymu menora otrzymała nową, zhellcnizowaną podstawę, taki akt wyrażałby zdominowanie judaizmu - symbolizowanego przez menorę - przez Rzym i jego hellenistyczną kulturę. Z drugiej strony, autor przychyla się do teorii, że menora otrzymała taką bazę jeszcze w 1 w. p.n.e., czyli długo przed zniszczeniem świątyni przez Rzymian. Stało się to najprawdopodobniej w czasach Heroda Wielkiego (37-4 r. p.n.e.) lub tuż przed nim, a taka dekoracja bazy menory wyrażałaby symboliczny wpływ kultury hellenizmu na ówczesny judaizm. Na koniec autor analizuje poszczególne motywy w kontekście sztuki i tradycji antycznej. Przypomina, że np. motyw koziorożca (smoka) jest połączony z osobą Oktawiana Augusta jako jego znak zodiaku, zaś gryfy w tradycji greckiej i rzymskiej są związane z Apollinem - bogiem piękna, sztuki i śmierci; ten ostatni był także bóstwem szczególnie bliskim temu pierwszemu. Zwraca także uwagę na solárny i królewski charakter motywów, takich jak orły, lwy i gryfy, których symbolika miała przydać splendoru samej menorze. W przypadku orłów zasygnalizowany został również fakt umieszczenia przez Heroda rzeźby orła na fasadzie świątyni. Przypomina, że motywy orłów i gryfów symbolicznie wyrażałyby sferę nieba, a te ostatnie, podobnie jak lwy, odnosiły się do sfery ziemi, podczas gdy motywy koziorożca (smoka) i hippokamposa - wyrażały sferę świata wodnego. W ten sposób zostało podkreślone to, że menora - symbol boskiego światła - była ustanowiona nad wszystkimi sferami ziemi i nieba, i miała oświetlać cały widzialny świat. W wyobrażeniu menory świątynnej dekorowanej przez powyższe motywy wyrażone zostały więc wzajemne związki judaizmu z rzymskim hellenizmem oraz podkreślono wpływ tego drugiego na ten pierwszy - zarówno w sferze kulturalnej, jak i politycznej. Same zaś kompozycje odnoszące się bezpośrednio do menory przedstawiają sobą głębię duchowych, kulturalnych i religijnych znaczeń charakterystycznych dla nich w całej tradycji antyku. Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/8027 2009-01-01T00:00:00Z http://hdl.handle.net/11089/8026 Grabbauten aus Köln mit trauernden Orientalen Hesberg von, Henner W granicach administracyjnych Kolonii zarejestrowana została seria zabytków dekorowana wizerunkiem barbarzyńcy typu wschodniego. Zabytki te są datowane na okres wczesnego Cesarstwa - tzn. I w. n.e. Z powodu typu ubioru przedstawianych postaci były one często opisywane jako Attis tristis, jednak wymki badań Gerarda Bauchhenssa obaliły taką interpretację. Duża liczba analogicznych przedstawień została udokumentowana na terenach Nadrenii i w północnych Włoszech. Znaczenie zaś postaci wynika z różnorodności kontekstowych, w których ona występuje. Z jednej strony są to sceny walki i tam ukazana jest broń, z drugiej - sceny triumfu, w których zobrazowanie zniewolonego Lewantyńczyka może być porównywane do schematu przedstawień barbarzyńców z Zachodu. Nasuwa się jeszcze jedno skojarzenie - na Zachodzie barbarzyńcy w stroju wschodnim występują głównie w zabytkach typu prywatnego, rzadko w przypadku założeń publicznych. Fakt ten może być interpretowany zarówno jako przekaz o zasięgu Imperium Romanum, jak też o zdolności tegoż Imperium do obrony własnych granic. Jest to bardziej abstrakcyjny sposób myślenia, gdyż tematem jest nie walka o łupy wojenne, lecz zadowolenie z pokoju uzyskanego po zwycięstwie. Taką wymowę miałby omawiany motyw, a formuła szczęścia i zadowolenia z pewnością była łatwa do akceptacji społecznej. Thu, 01 Jan 2009 00:00:00 GMT http://hdl.handle.net/11089/8026 2009-01-01T00:00:00Z