Nadzwyczajne podatki majątkowe. Studium przypadku podatku od wzbogacenia wojennego w Polsce z 13 kwietnia 1945 r.

Abstract

Celem naukowym projektu jest szczegółowe opracowanie zagadnienia nadzwyczajnego podatku od wzbogacenia wojennego na historycznym tle innych nadzwyczajnych danin publicznych o charakterze jednorazowego świadczenia majątkowego (np. niemieckiego Reichsnotopfergesetz z 31 grudnia 1919 r., czy tureckiego Varlık Vergisi z 1942 r.) przy pomocy analizy dogmatycznej norm prawnych i metody komparatystycznej horyzontalnej. Problemem badawczym jest określenie cech/specyfiki nadzwyczajnego podatku od wzbogacenia wojennego wprowadzonego dekretem z 13 kwietnia 1945 r. i znowelizowanego dekretem z 27 lipca 1949 r. Badanie wstępne zostało przeprowadzone pod kątem oceny sprawiedliwości podatkowej. Podatek odpowiadał za zaledwie niecały 1% wpływów do budżetu państwa. Nie miał on zatem znaczenia fiskalnego, był jednak w konkretnych przypadkach wystarczająco wysoki, by zrujnować pojedynczego podatnika, dlatego też badania idą w kierunku dalszego testowania hipotezy o niesprawiedliwości analizowanej regulacji. Na takie procesy, jak unormowanie podatku od wzbogacenia wojennego, wpływ ma bowiem więcej czynników, niż tylko uwarunkowania gospodarcze i stosowanie prawa. Uwzględniono również perspektywę etyczną, kulturową oraz ideologiczną. W temacie tym występuje poważna luka w literaturze - istnieją jedynie dwa krótkie artykuły prof. Mirosława Kłuska z dziedziny historii gospodarczej i jeden tekst prawniczy prof. Andrzeja Witkowskiego, dotyczące tej regulacji.

The goal of this Ph.D. thesis was to check whether extraordinary taxes are just and meaningful. To answer this question four hypotheses were carefully tested ([1]extraordinary wealth taxes are unfair; [2]extraordinary wealth taxes are difficult to implement in practice; [3]extraordinary wealth taxes were of little importance - they did not solve the macroeconomic problem of public debt, they were characterized by low fiscal efficiency (tax revenues were insignificant in relation to the previously budgeted revenues), their anti-inflationary effect was only short-term, tax did not lead to a positive behavioral effect); [4]the extraordinary tax on war enrichment, like other extraordinary taxes, was unfair from the point of view of tax fairness, did not solve any of the major macroeconomic problems and caused practical difficulties in implementation). Hypotheses were not falsified. The author presented main paradigms in the field of the analysis of economic justice and later examined practical efforts to tax people in an (un)just and (in)eficient way. Case study, data analysis and text analysis (legal comparative methods, humanistic text reconstructions methods) methods were applied.