Zbiegi tytułów do ubezpieczeń społecznych

Abstract

Nie budzi wątpliwości ustalanie, jakiemu rodzajowi ubezpieczeń społecznych dana osoba podlega, jeżeli mamy do czynienia z zatrudnieniem będącym jedynym źródłem przychodów, tj. zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę, prowadzeniem własnej działalności, wykonywaniem pracy na podstawie umowy zlecenia itd. Problem pojawia się, gdy dana osoba uzyskuje jednocześnie dochody z kilku różnych źródeł, np. jest jednocześnie pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę oraz prowadzi własną działalność gospodarczą lub jest emerytem, pracuje oraz dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą. Zbieg tytułów do ubezpieczenia zachodzi wówczas, gdy jedna osoba spełnia jednocześnie warunek do objęcia obowiązkiem ubezpieczeń co najmniej z dwóch tytułów. Ubezpieczeni, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym również z innych tytułów – art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przeliczeniu nie podlega podstawa wymiaru składek, jeżeli umowa o pracę wykonywana jest w niepełnym wymiarze czasu pracy, z wynagrodzeniem ustalonym w kwocie niższej od minimalnego wynagrodzenia. Osoba zatrudniona przez kilku różnych pracodawców na podstawie różnych umów o pracę podlega obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania każdej z tych umów. Wspomniana problematyka w niniejszym rozdziale nabiera szczególnego znaczenia w kontekście ewentualnych naruszeń prawa związanych ze stosowaniem nietypowych form zatrudnienia. Problemy pojawiają się również, gdy dochodzi do błędnego rozstrzygnięcia celowego lub niecelowego zbiegu tytułów w kontekście ubezpieczeń społecznych, bądź gdy stosunek zobowiązaniowy zostaje tak skonstruowany, aby w sposób sztuczny wygenerować zbieg tytułów do ubezpieczeń. Jest to kwestia niezwykle istotna, która niesie ze sobą potencjalne konsekwencje prawne oraz skutki dla uczestników systemu ubezpieczeń społecznych. Refleksja ta wywołuje pytania dotyczące konieczności precyzyjnej regulacji prawnej oraz monitorowania takich sytuacji, aby zapobiec nadużyciom i naruszeniom prawa w obszarze zatrudnienia i ubezpieczeń społecznych. Badania i analizy w tym zakresie mają kluczowe znaczenie dla rozwijania bardziej skutecznych i adekwatnych ram prawnych, które mogą dostosować się do zmiennych realiów rynku pracy oraz zapewnić uczciwość i przejrzystość w systemach zabezpieczenia społecznego jako ochrona społeczna.

There is no doubt when determining what type of social insurance a given person is subject to, if we are dealing with employment that is the only source of income, i.e. employment under an employment contract, running one’s own business, performing work on the basis of a mandate contract, etc. The problem arises when a given person receives income from several different sources at the same time, e.g. he or she is also an employee employed under an employment contract and runs his or her own business, or is a retiree, works and additionally runs a business. Convergence of insurance rights occurs when one person simultaneously meets the condition for being covered by the obligation to insure under at least two titles. Insured persons whose basis for calculating retirement and disability insurance contributions due to employment, membership in a cooperative, service, receiving training benefits, social benefits per month is lower than the minimum remuneration for work – are also subject to compulsory social insurance for other reasons – art. 9 section 1a of the act on social insurance. The basis for calculating contributions is not subject to conversion if the employment contract is performed on a part-time basis, with the remuneration set at an amount lower than the minimum wage. A person employed by several different employers under different employment contracts is obligatorily subject to all social insurance and health insurance for the performance of each of these contracts. The issues mentioned in this study become particularly important in the context of possible violations of the law related to the use of atypical forms of employment. Incidentally, this is the main topic of my monograph. Problems also arise when there is an incorrect determination of intentional or unintentional coincidence of titles in the context of social insurance, or when the obligation relationship is constructed in such a way as to artificially generate convergence of titles to insurance. This is an extremely important issue that has potential legal consequences and consequences for participants of the social security system. This reflection raises questions about the need for precise legal regulation and monitoring of such situations in order to prevent abuses and violations of the law in the area of employment and social security. Research and analysis in this area are crucial to developing a more effective and adequate legal framework that can adapt to changing labor market realities and ensure fairness and transparency in social security systems, social protection.