Kontrola pracy na rzecz własnego pracodawcy w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

Abstract

Rozdział przedstawia zasady prowadzenia kontroli płatników składek w zakresie pracy na rzecz własnego pracodawcy. Zagadnienie dotyczące pracy na rzecz własnego pracodawcy uregulowane zostało w art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Celem tej regulacji było zabezpieczenie praw ubezpieczonych zatrudnionych na podstawie stosunku pracy oraz umowy cywilnoprawnej, za których potencjalnie mogą nie być odprowadzane składki na ubezpieczenia społeczne od całości przychodu. Artykuł zawiera genezę przepisu prawa, pojęcie pracy na rzecz własnego pracodawcy i jego wykładnię. Wydaje się, że ugruntowana linia orzecznictwa sądowego, wskazująca jednoznacznie na obowiązek zapłaty składek za pracownika wykonującego pracę na rzecz własnego pracodawcy w ramach umowy cywilnoprawnej, powinna dostatecznie wyjaśniać zasady stosowania tego przepisu. Oznacza to zatem, że przyczyną nieprawidłowości w tym przypadku może być poszukiwanie oszczędności (którymi są między innymi składki na ubezpieczenia społeczne obok kosztów wynagrodzeń oraz podatków) w zakresie kosztów zatrudniania pracowników. Elastyczność form zatrudnienia nie może być jednak wykorzystywana do obejścia obowiązujących przepisów prawa. W opracowaniu przedstawiono argumenty płatników składek przeciwko stosowaniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także charakterystykę i zakres przedmiotowy kontroli w zakresie pracy na rzecz własnego pracodawcy, w tym prawa kontrolujących do weryfikacji prawidłowości wywiązywania się z obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek. W artykule omówiono skutki stwierdzenia wykonywania pracy na rzecz własnego pracodawcy w aspekcie zasad ustalania podstawy wymiaru składek. Omówiono także orzecznictwo sądowe, jakie zapadło w tych sprawach, oraz wnioski i propozycje rozwiązań pojawiające się w literaturze przedmiotu.

This article presents the principles for performing the control of social contribution payers with regard to work for one’s own employer. The issue concerning work for one’s own employer is regulated in Article 8 item 2a of the Social Insurance System Act. The purpose of this regulation was to protect the rights of insured persons employed on the basis of an employment relationship and a civil law contract, for whom social security contributions may potentially not be paid on the entire income received. The article includes the origins of the legal regulation, the concept of work for one’s own employer and its interpretation. It would seem that the well-established line of court case law clearly indicating the obligation to pay social contributions for an employee performing the work for his own employer under a civil law contract should sufficiently clarify the application principles of this regulation. Therefore, this means that the reason for irregularities in this area may be the search for savings within the range of staff employment costs, which are, amongst other things, social security contributions in addition to salary costs and taxes. However, flexibility in forms of employment can not be used to circumvent the applicable regulations of the law. In this study, the arguments of social security contribution payers against the application of Article 8 item 2a of the Act on the Social Insurance System are presented, as well as the characteristics and subject matter scope of the control in field of work for labour one’s own employer, including the rights of social insurance inspectors to verify the correctness of the fulfillment of social insurance obligations by the payers of social contributions. In the article, the implications and results of a finding of performing work for one’s own employer in terms of the principles for determining the basis for social contributions are discussed. This article also addresses the judicial decisions that have been made in such law cases, as well as the conclusions and proposed solutions emerging in the associated literature.