Modello sistemico delle traduzioni letterarie e audiovisive del dialetto romano basato sul corpus in polacco, inglese e francese

Abstract

The doctoral thesis Systemic translation model of the Romanesco dialect for literary and audiovisual translations based on Polish, English and French-language corpus addresses the problem of translating content expressed in the Roman dialect in cultural texts created mainly in Italian and intended for Italian readers and viewers. The study, which aligns with the Descriptive Translation Studies paradigm, is based on a comparison of literary and audiovisual translation in three language configurations: Italian-French, Italian-English and Italian-Polish. The dissertation answers three primary research questions: 1. What functions can be attributed to contents in the Romanesco dialect in an Italian text? 2. What translation techniques are used to translate such multilingualism to the target languages mentioned above? 3. What differences can be observed in approaches to the translation of the dialectal dynamic depending on the target culture? The model can be interpreted in two ways. On the one hand, it refers to the research method consisting of a detailed analysis of the history of the diatopic variation, of its structural characteristics and of its position in the Italian culture. Obtaining a complete picture of the Roman dialect and of the place it occupies in the contemporary Italian culture allows to recognize the functions that such linguistic dynamic performs in literature and cinematography. This, in turn, leads to an exploration of the ways in which this multilingualism is reproduced in translation. On the other hand, the model also indicates the typology of translation techniques applicable to contents in Romanesco observed in the corpus, with descriptions of each approach.

La tesi di dottorato di ricerca Modello delle traduzioni letterarie e audiovisive del dialetto romano basato su corpus in polacco, inglese e francese espone la problematica della traduzione dei contenuti espressi in dialetto romano (romanesco) in testi di cultura creati nella lingua italiana e destinati al pubblico italofono. Lo studio, che si inserisce nel paradigma degli studi descrittivi della traduzione, è basato sull’analisi comparativa delle traduzioni letterarie e audiovisive in tre configurazioni linguistiche: italiano-francese, italiano-inglese e italiano-polacco. Lo studio risponde a tre principali domande di ricerca: 1. Quali funzioni possono svolgere i contenuti nel vernacolo romano in un testo in italiano? 2. Quali tecniche traduttive vengono impiegate per tradurre questo tipo di mistilinguismo nelle soprammenzionate lingue di arrivo? 3. Quali sono le differenze nell’approccio verso la dinamica dialettale in funzione della lingua della traduzione? Il modello proposto ha un duplice carattere. Il primo aspetto ricopre l’impostazione metodologica che consiste in un’analisi approfondita della storia della varietà diatopica, delle sue caratteristiche strutturali e della posizione che occupa nella cultura italiana. La predisposizione di un’immagine completa del dialetto romano e del suo funzionamento nell’Italia contemporanea permette di individuare le funzioni svolte dalla dinamica vernacolare in letteratura e in cinematografia per poi esaminare le modalità di rendere tale mistilinguismo nella traduzione. L’altro aspetto concerne il risultato dello studio, ossia la tipologia delle tecniche di traduzione del dialetto rilevate nel corpus, con la descrizione delle specifiche funzionali di ciascun comportamento.

Rozprawa doktorska Systemowy model tłumaczenia dialektu rzymskiego w przekładach literackich i audiowizualnych oparty na korpusie polsko-, angielsko- i francuskojęzycznym dotyczy problematyki tłumaczenia treści wyrażonych w dialekcie rzymskim (romanesco) w tekstach kultury sporządzonych w większości w języku włoskim i przeznaczonych dla włoskiego odbiorcy. Studium, które wpisuje się w paradygmat przekładoznawstwa opisowego, opiera się na porównaniu tłumaczeń literackich i audiowizualnych w trzech parach językowych: włoski-francuski, włoski-angielski i włoski-polski. Badanie odpowiada na trzy podstawowe pytania: 1. Jakie funkcje mogą pełnić treści w narzeczu rzymskim w tekście przeznaczonym dla włoskiego odbiorcy? 2. Jakie techniki translatorskie są stosowane do tłumaczenia tego typu wielojęzyczności na wyżej wymienione języki docelowe? 3. Jakie są różnice w podejściu do przekładu dynamiki dialektalnej w zależności od języka tłumaczenia? Proponowany model ma podwójny charakter. Z jednej strony odnosi się do podejścia badawczego polegającego na szczegółowej analizie historii wybranej diatopicznej odmiany języka, jej struktur oraz pozycji w włoskiej kulturze. Stworzenie pełnego obrazu dialektu rzymskiego i jego funkcjonowania w realiach współczesnych Włoch umożliwia odczytanie funkcji pełnionych przez dynamikę dialektalną w literaturze i kinematografii, a następnie zbadanie sposobów odwzorowania tej wielojęzyczności w przekładzie. Z drugiej strony, modelem może być nazwana także powstała w ten sposób typologia technik tłumaczenia dialektu zaobserwowanych w korpusie wraz z opisem specyfiki każdej z nich.