The Clash of Civilisations? Religion as a Major Component of Cultural Differentiation on the Example of Belarus and Poland

Abstract

This comparative study investigates the role of religion as an important factor in shaping political and economic mental models, focusing on the contexts of Belarus and Poland. It builds upon Samuel Huntington’s thesis, which posits that cultural and religious differences are fundamental to civilisational conflicts. By analysing how Catholicism and Orthodoxy have shaped the divergent mentalities of these neighbouring nations, this research highlights the long-lasting influence of religious traditions on societal development. Employing a mixed-methods approach, including CATI surveys, statistical analyses, and historical comparisons, the study identifies significant differences in political and economic behaviours between Belarusians and Poles. These disparities underline the long-term impact of religion on attitudes toward power, property, and individualism. The findings contribute to a nuanced understanding of how religious values not only define societal norms but also shape national trajectories and contemporary geopolitical alignments. This research underscores the enduring relevance of religion in explaining cultural dynamics and civilisational divides in Eastern Europe.

Niniejsze studium porównawcze bada rolę religii jako kluczowego czynnika w kształtowaniu politycznych i ekonomicznych modeli mentalnych, koncentrując się na przykładach Białorusi i Polski. Opiera się ono na tezie Samuela Huntingtona, która zakłada, że różnice kulturowe i religijne mają fundamentalne znaczenie dla konfliktów cywilizacyjnych. Analizując, w jaki sposób katolicyzm i prawosławie ukształtowały rozbieżne mentalności tych sąsiadujących ze sobą narodów, badania te podkreślają głęboki wpływ tradycji religijnych na rozwój społeczny. Wykorzystując zróżnicowane metody badawcze, w tym ankiety CATI, analizy statystyczne i porównania historyczne, badanie identyfikuje znaczące różnice w zachowaniach politycznych i ekonomicznych między Białorusinami i Polakami. Różnice te podkreślają długoterminowy wpływ religii na postawy wobec władzy, własności i indywidualizmu. Wyniki badania mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia tego, w jaki sposób wartości religijne nie tylko definiują normy społeczne, ale także kształtują trajektorie rozwoju i współczesne układy geopolityczne. Badania te podkreślają trwałe znaczenie religii w wyjaśnianiu dynamiki kulturowej i podziałów cywilizacyjnych w Europie Wschodniej.