Wieś Piaseczno jako powojenny ośrodek doświadczalny na tle europejskich realizacji oraz wcześniejszych koncepcji teoretycznych

Abstract

Just after the end of Wolrd War II, the entire country of Poland was struggling with economic difficulties, and almost every area of life required investment. Architects and planners faced the critical task of rebuilding the country. In addition to reconstructing cities, and mainly the capital city of Warsaw, there was the problem of villages and small towns, or more precisely of how to quickly and effectively repair the losses caused by the war, and at the same time to improve the quality of life of villagers. This had been an urgent issue not only according to architects but also hygienists even before the war. In a short time, Stefan Tworkowski created the concept of an experimental village. The village of Piaseczno near Warka was chosen as the place of the experiment. It was to fulfil not only the basic functions of a settlement but also to be a field for gaining new experiences including planning, ruralism, architecture and construction, which could then be implemented in other villages in Poland. Several development concepts were drawn up, and specialists and residents selected a variant from them that was implemented. Several types of houses and farm buildings were created thanks to participation of invited architects and based on older studies. Nonetheless, despite the ambitious plans, the village was reconstructed with delay and only to a limited extent. Years later, the topic of Piaseczno came back several times as part of research and analysis, which still partially fulfils the didactic function of the experiment.

Tuż po zakończeniu wojny, gdy cały kraj zmagał się z trudnościami ekonomicznymi, a niemal każda dziedzina życia wymagała inwestycji, architekci i planiści stanęli przed niezwykle ważnym zadaniem odbudowy kraju. Obok rekonstrukcji miast, głównie stolicy, pojawił się problem wsi i małych miasteczek, a dokładniej – znalezienia sposobu na to, by szybko i efektywnie naprawić straty spowodowane wojną, a jednocześnie poprawić jakość życia mieszkańców prowincji, co już przed wojną stanowiło pilne zagadnienie nie tylko dla architektów, lecz również higienistów. W krótkim czasie powstała koncepcja wsi doświadczalnej, której pomysłodawcą był Stefan Tworkowski. Na miejsce eksperymentu wybrano wieś Piaseczno k. Warki. Miała ona spełniać nie tylko podstawowe funkcje osady, ale również stanowić pole do zdobycia nowych doświadczeń z zakresu planistyki, ruralistyki, architektury i budownictwa, które następnie mogłyby zostać wykorzystane w innych wsiach w Polsce, zmagających się z podobnymi problemami. Sporządzono kilka koncepcji zabudowy, z których wyłoniono wariant do realizacji. Przy udziale zaproszonych do współpracy architektów oraz na podstawie starszych opracowań powstało kilka typów domów oraz zabudowań gospodarczych. Kolejnym etapem była holistyczna rekonstrukcja wsi. Niniejszy artykuł omawia historię osiedla eksperymentalnego, odnosząc się również do innych krajów europejskich, stojących przed podobnymi wyzwaniami. Szczególny nacisk położono na teoretyczne podstawy tego eksperymentu, zakorzenione we wcześniejszych badaniach, w celu uzupełnienia istniejącej wiedzy na temat wsi Piaseczno.