Paryż – miasto wyobrażone jako przedmiot spojrzenia turystycznego, imigranckiego i postnostalgicznego. Analiza wybranych filmów fabularnych zrealizowanych po 1995 roku

Abstract

Celem przygotowanej rozprawy doktorskiej było wyodrębnienie i wskazanie wyznaczników trzech filmowych strategii reprezentacji miejskiej przestrzeni Paryża przy pomocy kategorii spojrzenia turystycznego, imigranckiego i postnostalgicznego. To spojrzenie jest kierowane przez rozmaite podmioty (protagonistów, fokalizatorów zewnętrznych, nadawców i odbiorców ekstratekstualnych) na przestrzeń miasta, która stanowi tło ekranowej akcji lub jej pierwszoplanowy element i wzbogaca film o dodatkowe znaczenia, a niekiedy aktywnie wpływa na losy ekranowych postaci.

Każde z typów spojrzeń tworzy skonwencjonalizowany portret „stolicy świata” – miasta wyobrażonego, którego fundamentem jest obiektywnie istniejąca topografia Paryża, silnie przekształcona za sprawą konsekwentnie stosowanych filmowych środków wyrazu. Ponieważ wymienione strategie reprezentowania przestrzeni miejskiej cechuje homogeniczność przejawiająca się podobieństwem ikonografii, stosowanych chwytów narracyjnych i typów postaci, do zilustrowania postawionej tezy posłużyłam się ograniczonym zestawem przykładów filmowych. Zastosowana przeze mnie metoda studium przypadku ma na celu podkreślenie analogii istniejących pomiędzy filmami wyprodukowanymi w różnych krajach na przestrzeni ponad dwóch dekad, a reprezentującymi określony typ spojrzenia. Jak przekonuję w treści kolejnych rozdziałów, minione ćwierćwiecze nie przyniosło radykalnych przemian w obrębie trzech wymienionych strategii; kolejne powstające produkcje nie dekonstruują, lecz utrwalają konwencjonalne wizerunki Paryża wyrosłe na gruncie literatury i sztuk wizualnych.

The main aim of my doctoral dissertation is to distinguish three different film strategies of representing the urban space of Paris by applying the theories of the tourist, immigrant and post-nostalgic gaze. Each of them produces a conventionalized image of “the capital of the world” – the imagined city (Bronisław Baczko, Wyobrażenia społeczne: szkice o nadziei i pamięci zbiorowej), which is based on the topography of Paris that does objectively exist, but is strongly transformed by consistently used film means of expression. Since all these strategies are characterized by internal homogeneity of iconography, narrative solutions and types of characters, I have decided to illustrate my thesis with a limited set of film examples. The case study method is aimed at emphasizing the analogies between films representing a specific type of the gaze, produced in various countries over more than two decades. As I argue in the following chapters, the past twenty-five years have not brought any radical changes within above-mentioned strategies; subsequent films do not deconstruct, but preserve the conventional images of Paris, which have grown on the ground of literature and visual arts (Roger Caillois, Paryż, mit współczesny).