Навігатор з історії України. Русь. Над книжкою працювали Вадим Арістов і Галина Качур. Під керівництвом Ярослава Грицака, Видавничий дім “Портал”, Київ 2024, с. 144

Abstract

The review article presents one of the ten volumes in the series published by the Kyiv-based publishing house “Portal,” titled Navigator on the History of Ukraine. The series offers concise introductions to various epochs in the history of Ukrainian lands, spanning from the earliest times to the present day. The volume under review is the fourth in the series and covers the period traditionally referred to in historiography as Pre-Mongol Rus’ or Kievan Rus’. The book describes events from the years 839 to 1240. Each chapter includes not only an overview of key political and military events but also addresses religious and ecclesiastical issues, as well as social, economic, legal, and cultural aspects (including language, literature, architecture, and art). The authors base their analysis on a highly diverse range of sources, incorporating local accounts alongside Byzantine, Arab, Western European, and Scandinavian texts, as well as findings from archaeological excavations. This approach enables the verification of many long-standing interpretations found in earlier syntheses of Rus’ history. The publication excellently organizes knowledge about Kievan Rus’ and thus may serve as an invaluable resource for anyone – students, university students, and history enthusiasts – wishing to explore this aspect of medieval European history.

Artykuł recenzyjny poświęcony został omówieniu jednego z dziesięciu tomów serii kijowskiego wydawnictwa „Portal” pt. Nawigator z historii Ukrainy, obejmującej krótkie wprowadzenia do poszczególnych epok w dziejach ziem ukraińskich od czasów najdawniejszych po czasy współczesne. Prezentowany tom jest czwartym z kolei i zawiera przedstawienie okresu znanego w dotychczasowej historiografii jako Ruś przedmongolska lub Ruś Kijowska. W książce opisane zostały wydarzenia z lat 839–1240. W obrębie poszczególnych rozdziałów zamieszczono nie tylko przegląd najważniejszych wydarzeń politycznych i militarnych, ale też nakreślenie zagadnień religijno-kościelnych, społecznych, gospodarczych, prawnych i kulturowych (z zakresu języka, piśmiennictwa, architektury i sztuki). Autorzy tomu opierają swój wywód na analizie bardzo zróżnicowanego materiału źródłowego, obok miejscowych przekazów uwzględniając teksty bizantyńskie, arabskie, zachodnioeuropejskie i skandynawskie, a także rezultaty wykopalisk archeologicznych. Pozwala to na weryfikację i odesłanie do sfery historiograficznych mitów wielu zadomowionych we wcześniejszych syntezach dziejów Rusi sądów. Publikacja w doskonały sposób porządkuje wiedzę na temat Rusi Kijowskiej, a tym samym stanowić może nieocenioną pomoc dla wszystkich osób (uczniów, studentów i pasjonatów historii), które pragną zapoznać się z tym aspektem dziejów średniowiecznej Europy.