„Ale bardzo niemrawy i bardzo koślawy”. Niekonwencjonalne sposoby kreowania problemu niepełnosprawności w tekstach kultury. Od poezji po wystąpienia kabaretowe XXI wieku

Abstract

Celem artykułu jest analiza niekonwencjonalnych sposobów przedstawiania postaci z niepełnosprawnościami w różnorodnych tekstach kultury. Materiał badawczy obejmuje utwory reprezentujące odmienne obszary twórczości – poezję, prozę, film oraz wystąpienia kabaretowe – w których osoby z niepełnosprawnościami występują jako bohaterowie znaczący dla struktury i przesłania tekstu. Twórcy wykorzystują problem niepełnosprawności w sposób nieoczywisty, niekiedy prowokacyjny, aby ukazać między innymi głębię cierpienia, a zarazem przełamywać negatywne stereotypy dotyczące osób z niepełnosprawnościami. Ich celem jest podkreślenie, że osoby postrzegane jako „Inne” nie różnią się zasadniczo od osób pełnosprawnych. Niepełnosprawność często pełni funkcję tła, na którym wyraźniej ujawniają się szkodliwe mechanizmy społeczne, uprzedzenia i formy wykluczenia. Do niekonwencjonalnych technik twórczych należą między innymi ironia, komizm, czarny humor, a także emocjonalne, niekiedy pejoratywne słownictwo, które w XXI wieku nabrało znaczeń wulgarnych, stygmatyzujących i wykluczających.

The aim of this article was to analyze unconventional methods used by authors of various cultural texts to portray characters with disabilities. The study drew on works on a variety of topics (poetry, prose, film, cabaret performances) in which people with disabilities were prominent characters. The authors exploited the issue of disability in a rather inappropriate way to depict, among other things, the depth of suffering and to debunk negative stereotypes about people with disabilities, in order to highlight the fact that people perceived as “Others” are no different from able-bodied individuals. Disability often serves as a backdrop, with the prevailing harmful social conditions taking center stage. Unconventional creative techniques often include irony, comedy, and emotional or even pejorative vocabulary, which in the 21st century has acquired vulgar and stigmatizing meanings.