Nazwy roślin jako zwierciadło wiejskiego świata (na materiale gwary kujawskiej)

Abstract

Monografia prezentuje nazwy roślin funkcjonujące w gwarze kujawskiej. Autorka podjęła się trudu odtworzenia procesu nominacyjnego dla 108 gatunków roślin: dziko rosnących, hodowlanych, wodnych, krzewów i krzewinek oraz drzew. Poprzez szczegółowe analizy etymologiczne i semantyczne nazw zgromadzonych podczas badań terenowych oraz odtworzenie językowego obrazu świata ukazała niezwykle bogaty i barwny świat Kujawiaków. W swoim opracowaniu udowodniła, iż sposoby tworzenia nazw, ich kategoryzowania są dla Kujawiaków odbiciem bliskiego człowiekowi świata przyrody, zwracają uwagę na jego odnawialność oraz czynią świat uporządkowanym, często na zasadzie antynomii (uprawny — nieuprawny, użyteczny — bezużyteczny, szkodliwy — nieszkodliwy, leczniczy — nieleczniczy, pachnący — śmierdzący, twardy — miękki, wielki — mały, magiczny — zwyczajny itp.). Analizowane w monografii fitonimy odkrywają czytelnikowi swoje znaczenia, ale także emocje, wierzenia ludu kujawskiego i są zwierciadłem swoistego, antropocentrycznego, utrwalonego w tradycji spojrzenia na świat i często naiwnych etymologii. Taka wizja znacznie odbiega od naukowego postrzegania rzeczywistości i wprowadza badaczy w sferę nieznaną, często trudno podlegającą jednoznacznej klasyfikacji.

Monografia prezentuje nazwy roślin funkcjonujące w gwarze kujawskiej. Autorka podjęła się trudu odtworzenia procesu nominacyjnego dla 108 gatunków roślin: dziko rosnących, hodowlanych, wodnych, krzewów i krzewinek oraz drzew. Poprzez szczegółowe analizy etymologiczne i semantyczne nazw zgromadzonych podczas badań terenowych oraz odtworzenie językowego obrazu świata ukazała niezwykle bogaty i barwny świat Kujawiaków. W swoim opracowaniu udowodniła, iż sposoby tworzenia nazw, ich kategoryzowania są dla Kujawiaków odbiciem bliskiego człowiekowi świata przyrody, zwracają uwagę na jego odnawialność oraz czynią świat uporządkowanym, często na zasadzie antynomii (uprawny — nieuprawny, użyteczny — bezużyteczny, szkodliwy — nieszkodliwy, leczniczy — nieleczniczy, pachnący — śmierdzący, twardy — miękki, wielki — mały, magiczny — zwyczajny itp.). Analizowane w monografii fitonimy odkrywają czytelnikowi swoje znaczenia, ale także emocje, wierzenia ludu kujawskiego i są zwierciadłem swoistego, antropocentrycznego, utrwalonego w tradycji spojrzenia na świat i często naiwnych etymologii. Taka wizja znacznie odbiega od naukowego postrzegania rzeczywistości i wprowadza badaczy w sferę nieznaną, często trudno podlegającą jednoznacznej klasyfikacji.