Prawdziwy żywot Stanisława Niegoszewskiego, improwizatora, pisarza i sekretarza królewskiego (1563–1601)

Abstract

This article presents new findings concerning the writer and improviser Stanisław Niegoszewski and his family. Contrary to prevailing views, he did not descend from a noble family of the Jastrzębiec coat of arms, but from the Krupka burgher family of Kraków, whose nobility was confirmed by King Sigismund I of Poland in 1515. The writer’s father, also Stanisław, took the surname Niegoszowski after the town of Niegoszowice, which he once owned. Following his father’s death (prior 3 August 1573), the future writer, likely born in 1563, was raised by his mother, Małgorzata. Niegoszewski began his studies in Kraków (in the summer semester of 1579), continuing his education in Padua between 1582 and 1584. He returned to Italy in mid-1585, remaining there until the summer of 1588, when he visited major cultural centres, cultivated wide-ranging contacts, and published several panegyrics. Upon his return to Poland, he served as a royal secretary from April 1589 until the end of July 1595. His final visit to Italy took place in late 1593, and he returned to the country in late June 1594. Although he authored several works in the ensuing years, his output diminished significantly. He died in 1601, most likely in early May. The biographical evidence presented precludes treating Niegoszewski as two separate individuals, and there are no grounds to attribute the anonymous 1595 travel diaries to him.

Artykuł zawiera nowe ustalenia dotyczące pisarza i improwizatora Stanisława Niegoszewskiego i jego rodziny. Wbrew dotychczasowym poglądom nie pochodził on z rodziny szlacheckiej herbu Jastrzębiec, ale z krakowskiej rodziny mieszczańskiej Krupka, której szlachectwo potwierdził w 1515 r. król Polski Zygmunt I. Nazwisko Niegoszowski przybrał ojciec pisarza, także Stanisław, od nazwy miejscowości Niegoszowice, której przez pewien czas był właścicielem. Po śmierci ojca (przed 3 VIII 1573) wychowaniem przyszłego improwizatora, który urodził się zapewne w 1563 r., zajmowała się jego matka Małgorzata. Przyszły improwizator rozpoczął studia w Krakowie (w semestrze letnim 1579 r.) i kontynuował naukę w Padwie (1582–1584). Ponownie wyruszył do Italii w połowie 1585 r. i przebywał tam do lata 1588 r., odwiedzając najważniejsze ośrodki kulturalne i nawiązując liczne znajomości. Wydał w tym czasie kilka panegiryków. Po powrocie do kraju został sekretarzem królewskim (od kwietnia 1589 r.) i jako taki występuje do końca lipca 1595 r. Ostatni raz odwiedził Włochy pod koniec 1593 r. i powrócił do kraju pod koniec czerwca 1594 r. W następnych latach występuje jeszcze jako autor kilku utworów, ale jego aktywność wyraźnie się zmniejszyła. Zmarł w 1601 r. (zapewne na początku maja). Przedstawione losy Stanisława Niegoszewskiego nie pozwalają na dzielenie tej postaci na dwie różne osoby. Nie ma też podstaw do uznania go za autora anonimowych diariuszy podróży z 1595 r.