Dobra ziemskie wołyńskich kniaziów w Małopolsce właściwej do połowy XVII wieku

Abstract

W artykule przedstawiono stan posiadania pochodzących z Wołynia litewsko-ruskich kniaziów na terenie Małopolski właściwej, czyli w województwach krakowskim, sandomierskim i lubelskim w okresie od 1567 r. do połowy XVII w. Cezurę początkową wyznacza moment, kiedy to dzięki małżeństwu z Zofią Tarnowską wojewoda kijowski Konstanty Wasyl Ostrogski wszedł w posiadanie dóbr po zmarłym bezpotomnie bracie Zofii, kasztelanie wojnickim Janie Krzysztofie Tarnowskim. Przez długie lata Ostrogski był jedynym kniaziem posiadającym dobra w Małopolsce właściwej. W 1603 r. majątki ojca przejęli książęta Janusz i Aleksander. Starszy z nich, kasztelan krakowski Janusz znacznie powiększył dobra odziedziczone po wojewodzie kijowskim. Dział młodszego z braci, wojewody wołyńskiego Aleksandra w 1621 r. przeszedł w ręce Zamoyskich. Wszystkie majątki księcia Janusza odziedziczyli z kolei jego wnukowie, książęta Zasławscy. Ich dziadek ojczysty, wojewoda wołyński Janusz również zakupił dobra na interesującym nas terenie. Duże dobra w województwach krakowskim i lubelskim nabyli też książęta Jerzy i Krzysztof Zbarascy. Wygaśnięcie tego rodu w 1631 r. sprawiło jednak, że ich małopolskie latyfundium przejęła rodzina Warszyckich. W 1649 r. jedynym kniaziem posiadającym dobra w Małopolsce właściwej był już tylko prawnuk Konstantego Wasyla ks. Ostrogskiego, drugi ordynat ostrogski, wojewoda krakowski Władysław Dominik ks. Ostrogski-Zasławski. Warto również podkreślić fakt, że dobra w Małopolsce posiadali jedynie przedstawiciele najpotężniejszych rodów kniaziowskich nie tylko na Wołyniu, ale w całej Rzeczypospolitej.

This article examines the landed estates held by Lithuanian-Ruthenian princes from Volhynia within Lesser Poland proper, specifically the Kraków, Sandomierz, and Lublin voivodeships, between 1567 and the mid-17th century. The analysis takes as its chronological marker the marriage of the Voivode of Kiev, Konstanty Wasyl Ostrogski, to Zofia Tarnowska, which enabled him to acquire the estates of her late brother, Jan Krzysztof Tarnowski, Castellan of Wojnicz, who had died without issue. For many years, Ostrogski remained the only prince holding lands in Lesser Poland proper. In 1603, his estates passed to his sons, Princes Janusz and Aleksander. The elder, Janusz, Castellan of Kraków, significantly expanded his inherited holdings, while the estates of the younger brother, Aleksander, Voivode of Volhynia, were acquired by the Zamoyski family in 1621. Prince Janusz’s entire estate was subsequently inherited by his grandsons, the Princes Zasławski. Their paternal grandfather, Janusz, Voivode of Volhynia, had also purchased properties in the region. Furthermore, Princes Jerzy and Krzysztof Zbaraski acquired extensive estates in the Kraków and Lublin voivodeships; however, the extinction of their line in 1631 led to these properties passing to the Warszycki family. By 1649, the only prince still holding estates in Lesser Poland proper was Władysław Dominik Ostrogski-Zasławski, great-grandson of Konstanty Wasyl Ostrogski, the second holder of the Ostróg entail, and Voivode of Kraków. It is noteworthy that estates in Lesser Poland were held only by repres-entatives of the most powerful princely families, not only from Volhynia but from the entire Polish-Lithuanian Commonwealth.