Leopolda Tyrmanda mechanizmy reprodukowania „duszy miasta” w słowie

Abstract

In his essay Lesseps życzliwy Warszawie, Leopold Tyrmand proposed the figure of the “spirit of the city”. As he himself claimed, this category can be reproduced in song, painting, and, most importantly in the case of a writer, in writing. This invites a close examination of the representations of real urban space present in his texts – including Dziennik 1954, essays published in “Tygodnik Powszechny” and “Przekrój”, as well as the novels Zły and Życie towarzyskie i uczuciowe – and an exploration, at least in part, of the mechanisms through which the would-be architect evokes the “spirit of the city”. The study is informed by Ben Anderson’s concept of affective atmosphere and supplemented by references to Elżbieta Rybicka’s geopoetics, Aleksandra Wójtowicz’s architectural literary studies, and research in architectural theory. This perspective allows to understand how the experience of “being” in space and the imagination of the homo architectonicus permeated Tyrmand’s language. At the same time, it aligns with current scholarly approaches while extending them to include Tyrmand’s work, which has so far been marginally considered in this context.

W felietonie Lesseps życzliwy Warszawie Leopold Tyrmand zaproponował figurę „duszy miasta”. Jak sam twierdził, kategoria ta może być reprodukowana w piosence, obrazie, a co szczególnie istotne w przypadku pisarza – w piśmie. Celem artykułu jest przyjrzenie się obecnym w jego tekstach – między innymi Dzienniku 1954, felietonach publikowanych na łamach „Tygodnika Powszechnego” i „Przekroju”, a także powieściach Zły oraz Życie towarzyskie i uczuciowe – przedstawieniom przestrzeni istniejącej naprawdę i rozpoznanie, przynajmniej części, mechanizmów, dzięki którym niedoszły architekt ewokuje „duszę miasta” w słowie. Podejście badawcze inspirowane jest kategorią atmosfery afektywnej Bena Andersona i uzupełnione odwołaniami do geopoetyki Elżbiety Rybickiej, literaturoznawstwa architektonicznego Aleksandry Wójtowicz oraz badań z zakresu teorii architektury. Taka perspektywa pozwala zrozumieć, jak przeżywanie „bycia” w przestrzeni oraz wyobraźnia homo architectonicusa przeniknęły do języka Tyrmanda. Jednocześnie wpisuje się w najnowsze orientacje badawcze i poszerza je o, dotąd marginalnie rozpatrywaną w tym kontekście, twórczość pisarza.