Czas historii – czas życia – czas marzeń, polisemiczny walor pojęcia

Abstract

W artykule omówiony zostanie problem kategorii czasu jako tej, która określa stosunek człowieka do otaczającej go rzeczywistości oraz samego siebie. Punktem wyjścia jest zderzenie Newtonowskiej koncepcji czasu z Kantowską, polegającą na konstruowaniu różnych empirycznych wariantów czasu mieszczących się w jej apriorycznej formie. Główną tezą mojego stanowiska jest twierdzenie, że żyjemy jednocześnie w wielu wymiarach temporalnych, pozostających względem siebie w różnych konfiguracjach. Prezentacja kilka wybranych typologii czasu unaoczni nam jego polisemiczny charakter. Z punktu widzenia podmiotu najważniejsze wydają się trzy wymiary czasu – biologiczny, psychologiczny i kulturowy, a te są osadzone między przeszłością i przyszłością. Szczególną rolę w grze z czasem odgrywa wyobraźnia, która może dowolnie przekształcić czas liniowy przeciwstawiając się jego obiektywnym wymiarom, a jednocześnie nie dopuszcza do utraty integralności własnej osoby.

The article focuses on the problem of time category which defines man’s attitude towards the surrounding reality and himself. The starting point is the clash of Newton’s concept of time with Kant’s one which involves the construction of various empirical time variants being contained within its a priori form. The main thesis of my standpoint is the claim that we live simultaneously in multiple temporal dimensions which remains in regard to each other in various configurations. The article presents a few selected typologies of time showing its polysemantic nature. From the point of view of an entity the most important seems to be three time dimensions – biological, psychological and cultural, and these are situated between the past and the future. A special role in the game with time plays an imagination which can freely convert linear time opposing its objective dimensions, and at the same time does not allow for the loss of integrity of the self.