The System of the Chamberlain’s Courts in the Grand Duchy of Lithuania (1764–1791)

Abstract

Under the system established by the Third Lithuanian Statute of 1588, each chamberlain’s court (sąd podkomorski) was presided over by a sworn chamberlain (podkomorzy), assisted (at times even replaced) by one or two komorniks (komornicy). The Duchy of Samogitia was a notable exception. From 1764, boundary disputes there were also adjudicated by ciwuns (ciwuni) appointed by the monarch. In exercising their judicial duties, these officials could draw on the assistance of a deputy of their own choosing. The proceedings held on contested land, together with the judgements rendered, were recorded by registrars (regenci). From 1588, the office of chamberlain was elective. Until 1764, local sejmiks (sejmiki) nominated four candidates, from among whom the ruler made the final appointment. In 1764, however, this prerogative was limited from the monarch. In an effort to shorten the duration of boundary litigation, the nobility proposed adding assessors to the composition of the chamberlain’s courts. The office of chamberlain remained a lifetime appointment, although in the latter half of the eighteenth century the nobility advanced proposals to introduce fixed terms of office.

Zgodnie z ukształtowanym przez III Statut litewski z 1588 roku ustrojem sądów podkomorskich w składzie każdego z nich zasiadał zaprzysiężony podkomorzy, którego wspierali, a czasami nawet zastępowali jeden lub dwaj komornicy. Wyjątkiem pozostawało Księstwo Żmudzkie, gdyż od 1764 roku rozstrzyganiem sporów granicznych zajmowali się w nim także mianowani przez monarchę ciwunowie. Przy wypełnianiu obowiązków jurysdykcyjnych mogli oni korzystać z pomocy jednego wybranego przez siebie komornika. Przebieg podejmowanych na spornym gruncie czynności oraz wyroki spisywali regenci. Od 1588 roku urząd podkomorzego był elekcyjny. O ile jednak do 1764 roku sejmiki wyłaniały czterech kandydatów, spośród których władca dokonywał ostatecznego wyboru, o tyle od 1764 roku tego wyboru mu nie pozostawiano. W celu skrócenia czasu trwania procesów granicznych szlachta proponowała dołączenie do składu sądów podkomorskich asesorów. Urząd podkomorzego był dożywotni, choć w drugiej połowie XVIII wieku szlachta zgłaszała propozycje uczynienia go kadencyjnym.