Ostatni ordynat przygodzicki Michał Radziwiłł – szkic biograficzny

Abstract

Artykuł przybliża losy Michała Radziwiłła, ostatniego ordynata na Przygodzicach, postaci tyleż intrygującej, co kontrowersyjnej. Jego poczynania, szeroko opisywane w prasie okresu międzywojennego, doprowadziły do trwającego przez większość życia konfliktu z resztą arystokratycznego rodu oraz polskimi władzami państwowymi. Na podstawie źródeł archiwalnych (w tym akt Ministerstwa Spraw Zagranicznych Drugiej Rzeczypospolitej i korespondencji w sprawach prawnych) autor analizuje kryzys finansowy ordynacji przygodzickiej, skutkujący wprowadzeniem sądowego zarządu przymusowego, oraz kulisy spraw o bigamię i próby ubezwłasnowolnienia księcia. Ważnym elementem artykułu jest ukazanie postawy Michała Radziwiłła podczas II wojny światowej – jego jednoznacznego opowiedzenia się po stronie niemieckiej, próby zapisu majątku Adolfowi Hitlerowi oraz starań o uznanie jego niemieckiej narodowości. Tekst weryfikuje dotychczasowe ustalenia biograficzne, ukazując proces marginalizacji i narastania negatywnej oceny społecznej działalności ostatniego ordynata Przygodzic.

This article examines the life of Prince Michał Radziwiłł, the last holder of the Przygodzice entail, a figure as compelling as he was controversial. His conduct, widely documented by the press of the interwar period, left him estranged from members of his aristocratic family for the greater part of his life and in constant conflict with the Polish state authorities. Utilizing archival sources (including records of the Ministry of Foreign Affairs of the Second Polish Republic and legal correspondence), the author analyzes the economic decline of the Przygodzice entail, which resulted in the judicial imposition of compulsory administration, alongside the prince’s bigamy law proceedings and family-led incapacitation attempts. An important element of the study is Radziwiłł’s conduct during World War II – notably his unequivocal siding with Nazi Germany, his attempts to bequeath his estates to Adolf Hitler, and his efforts to be officially recognized as a German national. The paper revisits and expands existing biographical data, contextualizing the social marginalization and ultimate negative public assessment of the last ordynat of Przygodzice.