Projekt fotograficzny Stefana Figlarowicza 1 : 1 z 1979 roku przykładem korelacji z Atlasem Mnemosyne Aby Warburga

Abstract

Tytułowe projekty dzieli około 50 lat. Oba bazują na ikonografii, tworząc swoiste narracje. Zestawione w nich obiekty działają na siebie, przenosząc nas do innej rzeczywistości, i choć są rozpoznawalne, to za sprawą idei oraz sposobu ich prezentowania otrzymujemy świat nie do końca jednoznaczny. Następuje przejście od tego, co oczywiste i znane, w stronę nierealnego. Dzieło Aby Warburga było niejednokrotnie zestawiane z pracami artystów, którzy w swojej twórczości posługiwali się medium fotografii, wśród nich odnajdujemy m.in. takie nazwiska jak: Gerhard Richter, Nigel Henderson, Hannah Hoch, Sophie Calle, Christian Boltanski, Anna Meschiari, Zofia Rydet. Przypadek Stefana Figlarowicza jest o tyle intrygujący, że fotograf nie mógł znać Atlasu Mnemosyne, a jednak powstała wyjątkowa korelacja pomiędzy tymi dziełami. Projekt 1 : 1 wykorzystuje fotografie umieszczone na czarnych planszach, przedstawiające dwa osiedla mieszkaniowe – „Młyniec” Gdańsk Zaspa i „Jary” Warszawa Ursynów. Stefan Figlarowicz, tak jak Aby Warburg, posłużył się wizualną narracją. Twórca poprzez swoje dzieło szukał odpowiedzi na wiele nurtujących pytań. Poprzez zastosowanie montażu obrazów stworzył artystyczny inwentarz miejsc i obiektów, które stały się narzędziem prowokującym do społecznej debaty nad problemem funkcjonowania człowieka w przestrzeni nowo powstałych osiedli. Ale projekt 1 : 1 to przede wszystkim wyraz artystycznej interwencji Figlarowicza zakończonej kilkoma wystawami w Polsce. Jest ciekawym przykładem sztuki postkonceptualnej w Polsce, a także rozwijającej się w owym czasie fotografii socjologicznej. Analiza porównawcza obu projektów, pozornie odległych, przynosi interesujące wnioski. Projekty są silnie ze sobą skorelowane, zarówno pod kątem formalnym (montaż, użycie fotografii, tablice z ciemnym tłem, brak komentarza, skupienie uwagi na detalach), jak i znaczeniowym (inwentarz, narzędzie badawcze, narracja). Skłania to do refleksji, że Atlas Mnemosyne po raz kolejny stał się punktem odniesienia w historii sztuki. W przypadku fotografii myślenie obrazem odgrywa kluczową rolę. Zestawianie/montowanie poszczególnych zdjęć prowadzi do napięć wewnątrz obiektu i jednocześnie zmusza odbiorcę do dia-logu z samym dziełem, jak i jego twórcą.

The titular projects are separated by approximately 50 years. Both are based on iconography, creating unique narratives. The objects juxtaposed within them interact, transporting us to another reality. Although recognizable, the ideas and manner of presentation create a world that is not entirely clear. There is a shift from the obvious and familiar towards the unreal. Aby Warburg’s work has often been compared with the works of artists who utilized the medium of photography, including Gerhard Richter, Nigel Henderson, Hannah Hoch, Sophie Calle, Christian Boltan-ski, Anna Meschiari, and Zofia Rydet. The case of Stefan Figlarowicz is intriguing because the photographer could not have been familiar with the Mnemosyne Atlas, yet a unique correlation emerged between these works. The 1 : 1 project utilizes photographs placed on black boards depicting two housing estates – „Młyniec” in Gdańsk Zaspa and „Jary” in Warsaw Ursynów. Like Aby Warburg, Stefan Figlarowicz employed a visual narrative. Through his work, the artist sought answers to many pressing questions. By using image montage, he created an artistic inventory of places and objects, which became a tool provoking social debate on the problem of human functioning within the space of newly developed housing estates. However, the 1 : 1 project is primarily an expression of Figlarowicz’s artistic intervention, culminating in several exhibitions in Poland. It is an interesting example of post-conceptual art in Poland, as well as the sociological photography developing at the time. A comparative analysis of both seemingly distant projects yields interesting conclusions. The projects are strongly interconnected, both formally (montage, use of photography, dark background panels, lack of commentary, attention to detail) and semantically (inventory, research tool, narrative). This prompts reflection that the Mnemosyne Atlas has once again become a point of reference in art history. In the case of photography, thinking through images plays a key role. The juxtaposition/montage of individual images creates tensions within the object and simultaneously forces the viewer into a dialogue with the work itself and its creator.