Model reprezentacji aktorów społecznych van Leeuwena. Podejście korpusowe

Abstract

This article focuses on Theo van Leeuwen’s Social Actor Network model as a framework for analysing the representation of participants in social practices in discourse. It outlines the core assumptions of the model and systematically discusses its main analytical categories, illustrating each one with examples from previous research. The study then proposes a corpus-based operationalisation of these categories using the Corpus Query Language (CQL), which enables their identification in large-scale textual datasets. The proposed procedures are demonstrated with examples drawn from press corpora concerning the representation of People on the Move at the Polish-Belarusian and Polish-Ukrainian borders in 2021–2022. The article combines theoretical reflection with methodological innovation, showing how corpus-linguistic techniques can support the analysis of social actor representations in extensive collections of texts.

Artykuł przedstawia model reprezentacji aktorów społecznych (MRAS, ang. Social Actor Network) Theo van Leeuwena jako narzędzie do analizy sposobów konstruowania uczestników praktyk społecznych w dyskursie. Autorki rozpoczynają od syntetycznego omówienia kluczowych założeń modelu, po czym przechodzą do szczegółowej prezentacji zaproponowanych przez van Leeuwena kategorii analitycznych. Każdą z nich osadzają w praktyce badawczej, ilustrując przykładami z dotychczasowych analiz wykorzystujących MRAS. Następnie proponują ich operacjonalizację z użyciem języka zapytań korpusowych (CQL), pokazując, jak abstrakcyjne kategorie analityczne można przełożyć na konkretne procedury badawcze. Przyjęte rozwiązania umożliwiają systematyczne wyszukiwanie i eksplorację zróżnicowanych form reprezentacji aktorów społecznych w dużych zbiorach tekstów. Każda operacjonalizacja ilustrowana jest przykładami z korpusu tekstów prasowych dotyczących Osób w drodze na granicach polsko-białoruskiej i polsko-ukraińskiej w latach 2021–2022. Artykuł łączy refleksję teoretyczną z rygorem metodologicznym analizy korpusowej, oferując zarówno klarowne wprowadzenie do MRAS, jak i zestaw praktycznych narzędzi do jego zastosowania w badaniach empirycznych wspierających analizę jakościową.